قوانین نوین کتابداری و اطلاع رسانی

قوانین نوین کتابداری مایکل گورمن

مایکل گورمن پنج قانون نوین کتابداری را اینگونه ارائه می دهد:

-         کتابخانه درخدمت بشریت

-         به تمام اشکال انتقال دانش احترام بگذارید

-         برای ارتقای سطح خدمات ، هوشمندانه از فن آوری استفاده کنید

-         از دسترسی آزاد [1] به دانش حمایت کنید

-         به گذشته احترام بگذارید و آینده را خلق کنید

تئوری اسک [2] 

این نظریه برمبنای فرضیه " ناهمگونی وضعیت علمی جستجوگران اطلاعاتی توسط بلکین ، ادی و بروکس مطرح شده است.این نظریه درمباحث رفتار اطلاع یابی کاربران و جستجوگران اطلاعاتی کاربرد دارد به این معنا که علیرغم وجود مساله، نه خود مساله و نه اطلاعات مورد نیاز برای حل مساله به روشنی درک شده است  و جستجوگران اطلاعات دچار نوعی بی نظمی فکری و سردرگمی اند بعبارت دیگر آنها نمی توانند آنچه را نمی دانند به آسانی بیان کنند. دراین شیوه ، جستجوگران اطلاعات برای روشن سازی مساله خود، باید مراحلی را طی کنند تا بر آن اسا س پرسش جستجو ، مرحله به مرحله مهیا گردد. این نظریه بیانگر اهمیت مصاحبه مرجع است که کتابداران مرجع سالها در کتابخانه ها با این روش سعی می کنند نیاز اصلی مراجعان را شناسایی کنند چرا که این مهارت کتابدار مرجع است که با طرح سوالات باز و بسته ، نیاز واقعی مراجعان را شناسایی کرده و منابع متناسب با آن نیاز را بازیابی نماید.

 نظریه باتلر درباره علم کتابداری

سال 1933 باتلر کتابداری را یک علم معرفی کرد او بحث خود را از سه بعد جامعه شناسی ، روانشناسی و تاریخ اینگونه مطرح کرده است:

بعد جامعه شناسی : او معتقد است کتاب عنصری است که حافظه مشترک جامعه را در بردارد و کتابخانه مناسبترین محل برای گردآوری ، سازماندهی و دسترس پذیری حافظه مشترک جامعه انسانی محسوب می شود. به همین دلیل کار کتابدار ازنظر جامعه شناسی اهمیت دارد پس کتابدار باید جامعه خود و کتابها را بخوبی بشناسد تا آنکه میان نیازهای جامعه و منابع دانش ارتباط برقرار کند.

بعد روانشناسی: در این بعد ، نیازها و انگیزه های خوانندگان برای یافتن منابع مناسب و مطالعه آنها ، یک عمل روانشناسانه است . او معتقد است که کتابدار باید کمی از کارهای روزمره ، فاصله گرفته و تلاش کند تا بیشتر با افراد تعامل داشته و در ذهن خوانندگان رسوخ کند و هدف خوانندگان از مطالعه را کشف کند.

بعد تاریخی : او معتقد است که علم و دانش بتدریج از انحصار طبقه و قشر خاص و محدود، خارج شده ودر دسترس مردم قرارگرفته است . از این رو مخاطبان کتابخانه ها را همه مردم تشکیل می دهند . پس کتابخانه باید با توجه به فرآیند مردمی شدن علم به نیازهای جامعه پاسخ گوید.

باتلر به کتابخانه به منزله یک نهاد اجتماعی می نگریست ومعتقد بود که کتابدار باید فلسفه کار خود را بداند تا بتواند حرفه خود را به عنوان یک نهاد اجتماعی به جامعه بشناساند.

قانون موئرز

کالوین موئرز از پیشگامان حوزه بازیابی اطلاعات ، قانون موئرز را اینگونه بیان می کند:

وقتی کسب اطلاعات از یک نظام بازیابی اطلاعات سخت و پرمشقت باشد ، کاربر ، ترجیح می دهد که از آن استفاده نکند و در اینصورت نظام بازیابی ، با عدم استفاده مواجه می شود. ازجمله ابداعات وی می توان به ایجاد زبان برنامه نویسی TRAC ( برای محاسبه و گرد آوری متون نمایه سازی ) ، بکار بردن اصطلاح بازیابی اطلاعات و تدوین روش علمی برای آن ، پرداختن به مقوله هوش مصنوعی اشاره کرد . قانون موئرز مصداق راحت طلبی انسان و اصل " حداقل تلاس " است.

 

---

[1] Open Access

[2] ASK

نقد و بررسی کتاب

نقد و بررسی کتاب

نقد[1] عبارت است از مطالعه ، بحث ، ارزشیابی و تفسیر متن. نقد کتاب، شکلی از نقد ادبی است که ارزشیابی کتاب را براساس محتوا، روش و شایستگی آن انجام می دهد. درحقیقت نقد کتاب براساس مهارت های تحلیلی ناقد صورت می گیرد. ناقد عواملی را مانند موقعیت نویسنده کتاب ، اهمیت عنوان، تحلیل موضوعی اثر، سطح نگارش ، ارتباط میان فصول، پردازش متن ، استنادها ، رویکردها ، بررسی سو گیری ، جامعیت ، اعتبار و برخی عوامل دیگر را درنظر می گیرد.

نقد منابع اطلاعاتی ، فرایندی روشمند، مدون و علمی بوده که مبتنی بر مبانی روش شناسی علمی است. نقد اقدامی است که ناقد می کوشد با تکیه بر مبانی علمی آ ن حوزه تخصصی به بیان نکات مهمی در اصلاح متن بپردازد.

نقد فرایند پالایش و اصلاح اطلاعات است. نقد به معنای داوری کردن بوده و درحقیقت یک رشته علمی است که شامل تفسیر متنی ، پژوهشهای تاریخی و اندیشه نظری می شود.

---

[1] Criticisim

اصطلاحنامه

اصطلاحنامه

اصطلاحنامه به واژگان کنترل شده ای اطلاق می شود که رابطه سلسله مراتبی یا همبسته میان مفاهیم را نشان می دهد. اصطلاحنامه ها از مهمترین ابزارهای ذخیره و بازیابی اطلاعات اند و کاربرد اصلی آنها نیز در نمایه سازی مدارک و بازیابی اطلاعات است.

اصطلاح در لغت به معنی صلح کردن است. هرفنی در مسیر تکامل خود ، بستر زایش اصطلاحاتی خاص است . بنابراین تعداد اصطلاحات با میزان تکامل هرفن ارتباط دارد. بعبارت دیگر وجود اصطلاحات نشانه حیان آن فن است.

کاملترین تعریف از اصطلاحنامه را  نظام جهانی اطلاعات علمی[1] داده است از نظر عملکرد اصطلاحنامه وسیله ای برای مهارکردن واژه هاست و در برگرداندن زبان طبیعی مدارک ، نمایه سازان یا استفاده کنندگان را به رعایت قواعد زبانی مقید می سازد. از نظر ساختار ، اصطلاحنامه مجموعه لغات مهارشده و پویای یک زمینه خاص از دانش بشری است که از لحاظ معنا و نوع مرتبط هستند.

تاریخچه اصطلاحنامه

تدوین اصطلاحنامه به سال 1852م. برمی گردد که اولین بار توسط روژه انتشار یافت. هدف روژه ذخیره اطلاعات و نمایه سازی نبود بلکه کمک به افراد برای بیان دقیق افکار خود با استفاده از اصطلاحات اصطلاحنامه بود. به همین دلیل نام اثر خود را تزاروس گذاشت که به زبان یونانی معنای گنجینه یا مخزن دانش را می دهد.

نیاز به اصطلاحنامه در ذخیره و بازیابی اطلاعات از زمانی آغاز شد که نظام های اطلاعاتی در جستجو و بازیابی اطلاعات با مشکلات مهمی مواجه شدند. از جمله انتشار زیاد مدارک ، افزایش حجم اطلاعات کتابشناختی و نیز استفاده از زبان طبیعی ( بویژه در نظام تک واژه ای) برای نمایه سازی منابع اطلاعاتی . البته بعدها شخصی  بنام هانس پیترلون به نمایه سازی تک مفهومی اشاره کرد و به این ترتیب اصطلاحنامه علمی پایه گذاری شد. پیترلون کلماتی را که از نظر معنا و مفهوم بهم وابسته بودند در یک قسمت دسته بندی کرد و مجموعه ای از کلمات هم معنی با ارجاعات برای استفاده در نمایه سازی تهیه نمود. ساختار تزاروس به کنترل مترادف ها توجه ویژه دارد یعنی از واژه های مبهم به واژه های کلی تر و از واژه های منسوخ به واژه های جاری و از واژه های بسیط به واژه های مرکب ارجاع داده شود.

هدف اصطلاحنامه

مهمترین هدف اصطلاحنامه ها یاری رساندن به جستجوگران ، نمایه سازان و پژوهشگران است . البته اهداف دیگری چون گردآوری مجموعه ای از اصطلاحات مرتبط در حوزه خاصی از علوم ، ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات ،آوردن مفاهیم جدید واژه ها و قراردادن آن در طرحی مرتبط با مفاهیم موجود، تغییر واژه ها به مقتضیات زمان نیز موردنظر بوده است.

اصطلاحنامه ها از نظر شکل دونوعند:

- چهریزه ای یعنی گروهی از واژه ها بصورت منظم درگروه بندی های خاص خود قرار می گیرندو درهریک از این گروه ها ، واژه ها با یکدیگر ارتباط معنایی دارند مانندعناصر شیمیایی و مشاغل.

- فهرست الفبایی اصطلاحات به این ترتیب که هر اصطلاح را به عنوان کلی تر ارجاع  می دهند.در این نظام از یکسری علائم و اختصارات استفاده می شود

- فهرستهای رده ای نیز درحقیقت اصطلاحنامه هایی هستند که بخشی بنام فهرست گردان یا نمایش گردان واژه ها دارندکه یک نمایه الفبایی است .دراین نوع فهرست ها بجای استفاده از ارجاع ، هریک از قسمت های مهم نشانه های رده ، درمحل الفبایی خود درشناسه قرار می گیرند و هربار یکی از کلمات کلیدی مدخل قرار می گیرد و همراه واژه هایی که در ترکیب آن منظور شده است بصورت افقی گردش می کند. این فهرست ها را فهرست جایگشتی یا گردش پذیر ( کوئیک) هم می نامند.

دلایل نشانه گذاری در اصطلاحنامه

مهمترین وظیفه نشانه ها برقراری ارتباط بخش الفبایی و بخش رده ای ، بیان کوتاه تر زبان – سهولت در نحوه تحقیق و جستجو – کنترل اصطلاحات و روابط آنها برای استفاده در روشهای رایانه ای – امکان تجزیه و تحلیل ریاضی و ایجاد یکدستی است.

اصطلاحنامه ها پنج نقش اساسی دارند که عبارتند از :

-         نظامی سازمان یافته اند که به همبستگی و ارتباط مفهومی بین واژه ها توجه دارند.

-         فقط به معانی وابسته ومرتبط در یک فن توجه دارند.

-         برای ذخیره و بازیابی اطلاعات کمک زیادی به کاربران می کنند.

-         سرعت جستجو و بازیابی را در نظام های رایانه ای بالا می برند.

-         درهرعلم و فن برای همه اصطلاحات مختص آن علم جایگان ویژه ای قائل می شوند.

روابط در اصطلاحنامه

بطورکلی در اصطلاحنامه ها سه نوع رابطه وجود دارد :

-         اصطلاحاتی که با یکدیگر مترادف اند

-         اصطلاحاتی که رابطه اعم و اخص دارند

-         اصطلاحاتی که به زمینه خاصی وابستگی دارند

رایج ترین علائم در اصطلاحنامه های انگلیسی زبان عبارتند از :

اصطلاح اعم = BT       اصطلاح اخص =NT     اصطلاح وابسته =RT    بکاربرید= USE                بکاربرید بجای =UF              یادداشت دامنه=SN

دراصطلاحنامه هایی مانند اسپاین ، اصطلاحات اعم و اخص با شماره هایی همراه است که نشان دهنده مرتبه موضوعی آنهاست و معمولا تا سه مرتبه موضوعی عام تر و خاص تر را شامل می شود.

در اصطلاحنامه های دیگر مانند  مش[2]  واژه های اعم و اخص بطور جامع در بخش رده ای با نظم چند مرتبه ای آورده شده است.

 

---

[1] یونی سیست

[2] MESH

وب سنجی -اطلاع سنجی- سایبرمتریک- علم سنجی

وب سنجی[1]

وب سنجی، مطالعه کمی جنبه های تولید واستفاده از منابع اطلاعاتی ، ساختارها و فناوری ها در محیط وب با استفاده از مبانی نظری کتابسنجی[2] و اطلاع سنجی [3] تعریف شده است.بطورکلی وب سنجی چهار حوزه مطالعاتی زیر را شامل می شود:

-         تجزیه وتحلیل کمی وکیفی محتوای صفحات وب ( مشابه تحلیل محتوا در علوم اطلاع رسانی)

-         تجزیه و تحلیل کمی و کیفی ساختار پیوندهای وبی ( مشابه شبکه معنایی در علوم اطلاع رسانی )

-         تجزیه وتحلیل میزان استفاده از وب ( جهت بررسی الگو و رویه های ارتباطات علمی )

-         تجزیه و تحلیل فناوری های وب  (نظیر عملکرد موتورهای جستجو ، پیوندها، نرم افزارها)

وب سنجی با کتابسنجی همپوشانی دارد چون اسناد وبی ( متنی و ...) اطلاعات مضبوط محسوب می شوند که در تعریف کتابسنجی نیز آورده شده است.وب سنجی با علم سنجی نیز همپوشانی دارد زیرا بسیاری ازمنابع اطلاعاتی علمی ( طرحها ، پایان نامه ها، مجلات ) ازطریق بستر وب نیز قابل دسترسی اند.و مطالعه کمی روی آنها با حوزه علم سنجی مرتبط است.

سایبرمتریک

برخلاف وب سنجی که فقط به تجزیه و تحلیل اطلاعات شبکه جهانی وب می پردازد، سایبرمتریک به مطالعه جنبه های کمی جامعه گسترده تری از انواع اطلاعات الکترونیکی  می پردازد علاوه بر منابع اطلاعاتی در محیط وب ، پدیده های دیگرمحیط اینترنت مانند پست الکترونیک ، چت و غیره در حوزه مطالعات سایبرمتریک قرار می گیرند.

اطلاع سنجی

مطالعه جنبه های کمی اطلاعات درهرشکل و نوعی که توسط جوامع مختلف اعم از دانشمندان ومحققان و غیر آن مورد استفاده قرار می گیرد ، در حوزه اطلاع سنجی قرار دارد.

کتابسنجی

مطالعه جنبه های کمی تولید ، اشاعه و استفاده از منابع اطلاعاتی مضبوط را پوشش می دهد .

 

علم سنجی

علم سنجی مطالعه جنبه های کمی علوم به عنوان یک حوزه یا فعالیت اقتصادی ر اپوشش می دهد.

تحلیل استنادی درمحیط وب

فرضیه اینگورسن اینست که تعداد پیوندهای وبی به یک سایت ممکن است به عنوان معیاری برای سنجش اثرگذاری پیوسته سایت های اینترنتی ، کاربرد داشته باشد. این اثرگذاری آنلاین در سایت مجلات به عنوان اثرگذاری استنادی مورد استفاده قرار می گیرد. همانطور که گارفیلد عامل تاثیر [4] را تعداد استنادها به یک مجله تقسیم بر تعداد کل مقالات منتشرشده در آن مجله در یک بازه زمانی مشخص ( دوسال طبق معیارهای موسسه  آی اس آی ) تعیین کرده است اینگورسن نیز عامل تاثیر وب را تعداد پیوندهای دریافتی به یک سایت تقسیم بر تعداد کل صفحات سایت تعریف نموده است.( بعبارت دیگر استناد را مساوی پیوندبه سایت قرارداده است)

---

[1] Webmetric

[2] bibliometric

[3] informetric

[4] Impact Factor ( IF)

مدیریت حقوق دیجیتال

مدیریت حقوق دیجیتال[1]

با توجه به نقش اطلاعات به عنوان کالای باارزش و لزوم حفاظت از آن در تجارت امروز ، به مکانیسم کارآمدی برای حمایت از تجارت الکترونیک نیاز بود لذا برای دستیابی به این هدف مدیریت حقوق دیجیتال مطرح گردید. درسال 2001 یک گروه توسط کنسرسیوم جهانی وب [2] برای بحث وتفکر درباره این موضوع گرد آمدند.

دی.آر.ام به فناوری هایی گفته می شود که با استفاده از آنها ، مالکان محتوای دیجیتال می توانند از تکثیر غیرقانونی محتویات خود حفاظت کنند. دی آرام سیستمی است که محتویات دیجیتال را رمزگذاری می کند و دسترسی را فقط به افرادی که اجازه استفاده از آن محتویات را دارند ، می دهد و مانع از کپی برداری غیرمجاز و انبوه فایلهای مختلف ( اعم از موسیقی ، ...) می شود. بعبارت دیگر دی آرام یک روش فنی حمایت از محتویات دیجیتال است که اعمالی برای مراقبت از حقوق پدیدآورنده متن انجام می دهد . این اعمال شامل محدود نمودن دفعاتی که یک فایل می تواند اجرا شود، ممانعت از اجرای فایل دریک دستگاه بدون مجوز و نظارت بر عمل تایید و تصدیق کاری که حین انتقال فایل ها انجام می گیرد ، می باشد.

دی آرام ماهیتا به مجموعه ای از فن آوری و روشها اشاره دارد که اطمینان را پایه ریزی کرده و امنیت تجارت محتوای دیجیتال را ممکن می سازد.

روند تکامل دی. آر.ام

نسل اول : مدیریت حقوق دیجیتال درزمینه امنیت سطح پایین و رمزگذاری و پیشگیری از انتشار غیرقانونی بوسیله قفل گذاری روی منابع و محدودیت در توزیع منابع ، متمرکز بوده است .

نسل دوم : مدیریت حقوق دیجیتال درزمینه مدیریت ، قابلیت ها را توسعه داده است.

نسل سوم : مدیریت حقوق دیجیتال زمینه های اخلاقی ،قانونی و فنی را با هم ترکیب می کند تا به یک مدل تجاری منطقی مناسب با توجه به نیازهای کاربرتبدیل شود.اجزای این فنا وری شامل رمزگذاری ، انگشت نگاری و... می باشد. به این ترتیب بین امنیت ،کاربرپسندی ، سادگی و توافقات حقوقی، تعادل برقرار می گردد .

دی. آر.ام اغلب در فایلهای ویدیویی ، موسیقی و فیلم کاربرد داردو امکان تجارت دیجیتالی را فراهم می کند.درحقیقت با تامین امنیت و اطمینان بین صاحبان محتوای دیجیتال وکاربران، امکاناتی به شرح ذیل فراهم می گردد:

حمایت فنی وقانونی از محتوای دیجیتال: دی.آر.ام ازیک برنامه رایانه ای بنام الگوریتم رمزی استفاده می کند تا محتویات دیجیتال را رمزنویسی کند الگوریتم رمزی به یک کلید رمز نیاز داردتا مطلب را رمز نویسی کند و فقط دارندگان این کلید می توانند از محتویات استفاده کنند.

توزیع ونشر مطمئن محتوای دیجیتال : ازطریق رمزنویسی، محتوای دیجیتال حفظ می شود وبدون رمز ، فایل نامفهوم خواهد شد.

تضمین صحت و اعتبار محتوای دیجیتال: دی.آر.ام می تواند با استفاده از یک تکنیک ریاضی بنام تابع درهمساز یکطرفه ، اعتبار محتوای دیجیتال را تضمین کند.

تامین امنیت محتوای دیجیتال : یکی از فناوریهای دی آر.ام ، نقشهای دیجیتال است که از یکسری بیتهای دیجیتال نامرئی تشکیل شده اند . نقش های دیجیتال را می توان بگونه ای  ایجاد کرد تا اطلاعات تعیین کننده هویت ( مانند ناشر اصلی ، شماره کارت اعتباری خریدار) در آن گنجانده شود. ممکن است نقشهای دیجیتال برای افراد قابل رویت نباشد اما آنها را با نرم افزارهای خاصی می توان خواند. این فناوری امکان تشخیص کپی برداری غیرقانونی را فراهم می کند. البته هیچیک از اینها ( رمزنویسی و نقش های دیجیتال) نمی تواند امنیت محتوای دیجیتال را کاملا تضمین کند.

---

[1] DRM(Digital Rights Management)

[2] W3C

ویکی پدیا

ویکی پدیا

رویکرد جدیدی در باب دانشنامه نویسی در وب بوجود آمده است که آن را نوشتار مشارکتی می نامند برهمین اساس و با توجه به اینکه خرد جمعی برخرد فردی برتر است پایگاه های دانش وبی مانند ویکی پدیا و سیتیزندیوم[1]  و  وروپدیا[2] بوجود آمده اند. اساس چنین پایگاه های دانش٬  بر مبنای " بخوان و بنویس" و " رایگان ولی با احتیاط استفاده کن" استواراست.

ویکی پدیا  یکی از فناوری های مبتنی بر شبکه های اجتماعی است که به نوعی از خرد جمعی در انجام کارهای مربوط به تدوین دانشنامه اعم از انتخاب مدخل ها، تدوین مقالات مدخل های منتخب ، ویرایش آنها و سایر کارهای مربوط به دانشنامه نویسی استفاده می کند. بطور کلی ویکی به انواع وبگاه هایی که به تمام بازدیدکنندگانش ( گاهی اوقات بدون ثبت نام ) اجازه ویرایش ، افزودن یا حذف مطالب را می دهد ، گفته می شود. بنابراین می توان گفت به تمام نرم افزارهایی که برپائی چنین وبگاه هایی را ممکن می سازند ، ویکی گفته می شود. اولین ویکی ایجاد شده در اینترنت سال 1995 توسط وارد کانینگهام با نام  " ویکی ویکی وب" ایجاد شد. ویکی ویکی [3] در زبان مردم هاوائی به معنی " بدوبدو" است . ویکی به سایت هایی گفته می شود که محتوای آن قابل نمایش و ویرایش توسط کاربران باشد. ویکی ها همزمان از سیستم کنترل و بازنگری برای گزارش دهی، تاریخچه ، ویرایش مقاله و امکان بازگشت به نسخه های قبلی درصورت نیاز استفاده می کنند. ویکی ها قابلیت پیوند خودکار به نوشته تایپ شده را دارند. در واقع ویکی ها سعی دارند از خرد جمعی بجای خرد فردی استفاده کنند وحوزه تملک ایده و پدید آوری را پاک کنند.

ویکی پدیا نمونه ای از محصولاتی است که آنها را محصول محتوای توزیع شده [4] یا دی سی پی  می گویند. دراین نوع محصول ، هر فردی این امکان را دارد که آنچه را می داند از طریق وب سایتی به پایگاه داده مرکزی انتقال داده و با اینکار مطالب ارسالی خود را برای دیگران قابل مشاهده سازد. هرچه تعدا افراد مشارکت کننده در باب موضوعی بیشتر باشند دی سی پی آن منبع برای کاربران ارزشمندتر  خواهد شد.به عبارت دیگر دی سی پی  نرم افزار کاربردی مبتنی بر وب است که می توان از طریق آن به صورت غیرمتمرکز با کاربران دیگر در سرتاسر جهان تعامل نمود.

ویکی پدیا یکی از مهمترین مصادیق دانشنامه های پویا است که توسط جیمی ویلز سال 2001 پایه گذاری گردید. بسیاری از صاحبنظران مشابهت های عمده ای بین ویکی پدیا و نرم افزارهای دسترسی آزاد رایگان [5]قائلند.  ویکی پدیا نماینده نسل جدیدی از دانشنامه هاست که با رویکردی جدید تدوین شده اند رویکردی که در آن همگان می توانند در تدوین دانشنامه مشارکت داشته باشند. جیمی ویلز مبدع ویکی پدیا در نظر دارد که با ویکی پدیا به تسلط کامل دو یا سه موتورجستجوی اینترنت پایان دهد .

دانشنامه ویکی پدیا به دلیل احترام قائل شدن به افراد ، اجازه حذف متن را می دهد اما برای حفاظت از اطلاعات از نرم افزارهای مناسب برای بازگرداندن مطالب وحفظ آرشیو گذشته استفاده می کند. ویکی پدیا نام این امنیت را امنیت آرام گذاشته است .

ویکی مدیا  ناشر ویکی پدیا به منظور رفع نقایص دانشنامه ، دانشنامه جدیدی بنام اسکولارپدیا خلق کرده است که دانشنامه ای داوری شده ، دسترسی آزاد و در عین حال نوشته شده توسط دانشمندان جهان است.

تفاوت ویکی پدیا و اسکولارپدیا در اینست که در اسکولارپدیا هرمقاله ای توسط یک شخص خبره در آن زمینه نوشته می شود که این شخص یا توسط عموم کاربران انتخاب شده  و یا توسط ویراستاران دانشنامه دعوت به نگارش مقاله شده است.هر تغییر در مقاله نیازمند تایید پدیدآور مقاله جهت انتشار است.

نکته مهم اینکه ویکی پدیا امکان بررسی ویرایش های قبلی انجام شده توسط کاربران قبلیرا فراهم کرده استو کاربران می توانند از این طریق از صحت اطلاعات مطمئن شوند. فرض اصلی ویکی پدیا اینست که توسعه ممتد ، منجر به دقت خواهد شد. مشکل اساسی ویکی پدیا جنگ تغییر یا جنگ ویرایش هاست که بین نویسندگان و ویراستاران بخصوص درمسائل تاریخی و سیاسی صورت می گیرد. یکی از محاسن عمده چنین دانشنامه هایی ظهور مقالات سریع و روزآمد درمورد مسائل نوظهور است . مشکل دیگر اینست که بسیاری شرکتهای تبلیغاتی از ویکی پدیا به عنوان بستری برای تبلیغات کالاها و محصولات خود استفاده می کنند.

بطورکلی یکی از رویکردهای جدید وب گرایش به سمت " به حال خود گذاشتن " است .تاریخچه وب ،     " صرفنظر نمودن از مسئله اعمال کنترل " را اثبات نموده است. البته دیدگاه های مختلفی وجود دارد.برخی معتقدند کاهش کنترل ، اطمینان را از بین می برد. اما عده ای دیگر معتقدند درچنین شرایطی مشتریان ابتکار عمل را بدست خواهند گرفت.

 

---

[1] Citizendium : دانشنامه شهروندی است که عرصه ای برای داوری خبرگان متشکل از گروهی از ویراستاران و مشارکت کنندگان با نام های واقعی است طرح سیتی زندیوم در ارتباط با مشکلاتی که دست اندرکاران ویکی پدیا درزمینه اعتماد به مطالب ارائه شده در آن مواجه شده اند ، بوجود آمده است.

[2] Veropedia: وب سایتی که میزبان مدخل های پایدار ویکی پدیا هایی است که توسط خبرگان موضوعی تصویب شده اند.

[3] wikiwiki

[4] DCP

[5] FOSS( Free Open Source Software)

نمایه نامه های استنادی

نمایه نامه های استنادی

آنچه مسلم است اين که پژوهشگران نقش بسيار برجسته اي در پيشبرد و گسترش مرزهاي دانش درحوزه هاي مختلف ايفا مي کنند.سوال اينست که اين نقش و ميزان اهميت را چگونه مي توان اندازه گيري کرد؟ بدون ترديد شاخص هاي زيادي براي ارزيابي برون دادهاي علمي – پژوهشي محققان وجود دارد .ميزان انتشارات يک محقق ، ميزان استناد به اين انتشارات ، کم و کيف مجله يا مجلاتي که آثارمحقق درآنها چاپ شده است ، ازجمله معيارهاي قابل اعتنا در ارزيابي برون داد علمي محقق به شمار مي آيد.

ضرورت داشتن شاخص معين در ارزيابي آثارعلمي ، بر هيچ کس پوشيده نيست اما دليل اصلي اتکا به شاخص ها ، جلوگيري از ارزشيابي سليقه اي ، بالا بردن  سهم کشور در پژوهش درسطح جهان و گام برداشتن به سوي رويکردي پژوهش مدار است.

تحليل استنادي يا بررسي ميزان استنادات (ارجاعات ) به مقالات يک مجله ، که توسط موسسه آي.اس.آي پايه گذاري شد با هدف رسيدن به پژوهش هاي ناب و افزايش کيفيت پژوهش شکل گرفت.

از سوی دیگر پژوهشگران، بسیارعلاقمندند که بازتاب کارهاي علمي خود را درجامعه علمي بخصوص درحوزه اي که درآن تحقيق مي کنند ، مشاهده نمايند. براي محاسبه ميزان اين  تآثير، رايج ترين روش ، رجوع به استنادها يا شمارش تعداد ارجاعاتي که به هر مقاله درطول يک دوره زماني مشخص داده شده و تحليل نتايج بدست آمده مي باشد که به آن  تحليل استنادي مي گويند.

تحليل مجلات علمي طي سالیان متمادي ، نشان داده است که تعداد اندکي از مجلات ، حجم قابل توجهي از نتايج علمي را دربر مي گيرند ،از اين اصل تحت عنوان  ”قانون برادفورد ”  ياد شده است. اس. سي. برادفورد درسال 1930 دريافت که مجلات هسته براي هررشته علمي کمتر از هزارمجله مي باشد که از اين هزارمجله ، تنها تعداد کمي داراي ارتباط قوي با موضوع داده شده هستند.بنابراين مهمترين مقالات در تعداد کمي ازمجلات چاپ مي شوند.

 تحليل استنادي که اخيرا صورت گرفته است نشان داده است که تقريبا 2000 مجله هسته درحال حاضر 85درصد ازمجلات چاپ شده از مقالات استناد داده شده را تشکيل مي دهد.اما اين هسته ايستا نيست و بطور مداوم در حال تغيير است.لذا ارزيابي مجلات بطور مستمرهردوهفته يکبار صورت مي گيرد.

 موسسه اطلاعات علمی (ISI)  متعلق به کشورآمريکا ، یکی از معروفترین موسساتی است که درتولید پایگاه های استنادی پیشگام بوده است . علاوه بر آی اس آی ، کشورهاي هلند ، ايران ، چين نيز اقدام به ايجاد نمايه استنادي نموده اند.  نمايه استنادي ايران توسط مرکز منطقه ا ي اطلاع رساني علوم و فناوري تحت عنوان نمايه استنادي جهان اسلام  تهيه مي شود.اين پايگاه به چهار زبان فارسي ، عربي ، انگليسي و فرانسوي دردسترس است و مجلات علمي بيش از پنجاه کشوراسلامي را نمايه سازي مي کند.اين نمايه نامه، به عنوان ابزاري براي بررسي رشد علمي جهان اسلام مورد استفاده قرارمي گيرد.

بنابراین نمایه نامه های معروف که دراین فصل به تفصیل معرفی خواهند شد عبارتند از :

•        نمایه نامه استنادی  آي.اس.آي[1]

•        نمایه نامه استنادی  جهان اسلام[2]

•        نمایه نامه استنادی گوگل اسکالر[3]

•        نمایه نامه استنادی اسکوپوس[4].

 نمایه نامه استنادی   ISI

تاریخچه ISI

موسسه اطلاعات علمي درسال 1958توسط يوجين گارفيلد درايالت فيلادلفياي آمريکا تاسيس شد. استنادها (استناد کننده و استناد شونده) جزء پایه های اساسی  ISIهستند. استناد یعنی قبول صحت و درستی یک مدرک توسط مدرک دیگر .

 پروفسور گارفیلد  چندین دلیل اصلی برای استناد برشمرده اند که مهمترین این دلایل عبارتند از:

 تجلیل از پیشینیان ، اعتبار بخشیدن به آثار مرتبط  (تجلیل از همتایان)   ، اثبات ادعاها٤ ، شناسایی انتشارات بنیادی ومهم حوزه های مختلف، تصحیح آثار خود و دیگران، فراهم آوری زمینه برای مطالعه بیشتر، معرفی روشها ی علمی مورد استفاده ، نقد آثار دیگران ، آگاهی محققان از آثار انتشاریافته ، تهیه راهنمایی از آثار پراکنده یک حوزه ، رداثر یا اندیشه منتسب به دیگران   و.... همچنین او بر این باور بود که هر جمله یک مقاله که به بررسی متون می پردازد با یک استناد ، حمایت و پشتیبانی می شود.

گارفیلد می گوید :  "چون مساله پوشش، وجهی  اقتصادی دارد، معیار برای آنچه انتخاب می شود، هزینه-کارایی است. هدف هزینه – کارآمدی یک نمایه به حداقل رسانیدن هزینه در ازای شناسایی یک مدرک مفید و به حداکثر رسانیدن احتمال دستیابی به یک مدرک مفید منتشرشده ،می باشد. یک نمایه هزینه- کارآمد باید پوشش دهی خود را تا حد امکان محدود به آن مدارکی نماید که ممکن است افراد بیشتری آن را مفید تشخیص داده و مورد استناد قراردهند. به زبان سادهISI  مجلاتی را نمایه می کند که احتمال استناد به آنها بیشتر باشد.

اين موسسه حدود 16000مجله بين المللي کتاب ، کنفرانس علمي جهان را دررده هاي موضوعي علوم ، علوم اجتماعي ،علوم انساني و هنر نمايه مي کند .بخش اصلی ا ين پايگاه  اطلاعاتي شامل 8700 عنوان مجله بين المللي است. شناخت نيازهاي اطلاعاتي ، آگاهي رساني جاري  و تحليل استنادي مقالات مجلات از وظايف اصلي اين موسسه است.

 اين موسسه ازطریق محیط الکترونیکی  Web Of Science  ،  سه نمايه استنادي معروف علوم     ((SCI ،علوم اجتماعی ( SSCI)  ، علم انسانی و هنر (Art and Humanities ) را  پوشش مي دهد. این موسسه با این اقدام ، گامي بزرگ درمطالعات علم سنجي مجلات برداشته است.

 

به این ترتیب آی. اس. آی.  يكي از موسسات معتبر جهان در زمينه مقالات معتبر علمي در تخصص هاي مختلف محسوب می شود. سالانه میلیونها مقاله علمی در بیش از 70هزار مجله علمی در سطح جهان منتشر می شود .آی. اس. آی.   حدود 8 هزار مجله را که به طور منظم و در یک زمانبندی تعریف شده ،با یک هیئت تحریریه معتبر منتشر شده و مقالات آن داوری تخصصی می شود ، تحت پوشش دارد. مقالات این مجلات باید دارای عنوان ، چکیده ، کلید واژه و منابع و مآخذ معتبر به زبان انگلیسی باشد (اگرچه ممکن است زبان اصلی مقالات انگلیسی نباشد.)

 اين موسسه، اطلاعات را از مجلات استخراج نموده و دراختيار محققين حوزه هاي مختلف علوم قرارمي دهد و امکان اطلاع يابي از پيشينه  پزوهشي موضوع موردعلاقه وآگاهي ازآخرين تحولات و پيشرفت ها را فراهم مي سازد.

 موسسه اطلاعات علمي با درنظرگرفتن سه شاخص ،  ضريب تاثير[5] ، شاخص فوريت  [6]، شاخص نيمه عمر استناد[7]  درعلم سنجش مجلات ، ميزان اعتبار و اهميت يک مجله را درسطح دنيا مشخص می نماید. بنابراين  براي ارزيابي کمي ميزان انتشارات يک حوزه علمي يا يک کشور خاص ، می توان از اين پايگاه استفاده کرد.

 آی. اس. آی.  براي دسترسي کاربران به پايگاه هاي اطلاعاتي تولید شده ، دو ابزار قدرتمند زیر را طراحي کرده است :

 Web Of Knowledge (WOK)

اين محیط الکترونیکی امکان دستیابی به پایگاه هایWeb Of Science   ,  Content‌Current و JCR ( گزارش استنادي مجلات) را فراهم می نماید .درwok   تقريبا تمامي توليدات علمي موسسه آی.اس.آی  عرضه مي شود. موضوعات تحت پوشش این  پايگاه عبارتست ازمهندسي، پزشکي ، کشاورزي ، علوم اجتماعي،علوم انساني وهنر.

 

 Web Of Science (WOS)

این محیط الکترونیکی امکان دستیابي به پايگاه هاي اطلاعاتي زیر را فراهم نموده است :

-  نمايه استنادي علوم ( SCI)

- نمایه استنادی علوم اجتماعي (SSCI) 

- نمایه استنادی علوم انساني و هنر ( Arts & Humanities)

 

محصولات ISI

پايگاه اطلاعاتي  Web of knowledge

اين پايگاه ترکيبي ازپايگاه های زیراست و تقریبا همه تولیدات علمی موسسه آی.اس.آی را پوشش می دهد:

•        Web of science ‌

•        فهرست مندرجات  

•        گزارش استنادی مجلات JCR

 

پايگاه اطلاعاتي Web Of Science

این پایگاه  امکان دسترسي به پايگاه هاي   نمايه استنادي علوم ، نمايه استنادي علوم اجتماعي ،  نمايه استنادي هنر وعلوم انساني  را فراهم مي سازد.در این پایگاه امکان جستجوهای زیرفراهم شده است:

·      جستجوی موضوعی

·      جستجوی مآخذ و استنادها

·      جستجوی نویسندگان و پژوهشگران

·      جستجوی سازمانهای علمی و پژوهشی

·   امکان تنظیم (Sort) نتایج جستجو براساس تعداد دفعات استناد به مقالات  (بدین معنا که هرچه تعداد استنادها به مقاله ای بیشتر باشد آن مقاله در صفحه نتایج جستجو در ردیف بالاتری            قرارگیرد.)

·      امکان دریافت گزارش های تحلیل استنادی

 

پايگاه اطلاعاتي نمايه استنادي علوم ((SCI

ازسال 1961 منتشر شده است و شامل يکصد موضوع علمي درحوزه هاي علوم کشاورزي ، زيست محيطي، مهندسي، فن آوري و علوم کاربردي، علوم پزشکي و زيستي ، علوم فيزيکي و شيميايي و علوم رفتاري است و بيش از 3300 مجله را تحت پوشش دارد.

 

پايگاه اطلاعاتي نمايه استنادي علوم اجتماعي [8]

از سال 1972 منتشر شده است و شامل بيش از پنجاه موضوع درحوزه هاي علوم اجتماعي ، جامعه شناسي ،ارتباطات، علوم تربيتي ،روانشناسي ، و مديريت است و بيش از 1400مجله علمي را تحت پوشش قرارمي دهد.

 

 پايگاه اطلاعاتي نمايه استنادي هنرو علوم انساني [9]

از سال 1978منتشر شده است و شامل 1100 نشريه معتبر جهان در زمينه هاي هنر، ادبيات ، تئاتر و هنرهاي نمايشي، مذهب ، تاريخ ، معماري ، راديو و تلويزيون، و موسيقي است.

 

فهرست مندرجات [10]

بصورت هفتگي منتشر مي شود و شامل فهرست مندرجات مجلاتي مي باشد که تازه منتشر مي شوند و يا يک هفته به انتشار آنها باقي مانده است. انتشار اين فهرست درحقيقت نوعي آگاهي رساني جاري دريک حوزه معين است و پژوهشگران با تکيه بر اين محصول اطلاعات خود را روزآمد نگه مي دارند.

 

پایگاه JCR  [11] (گزارش هاي استنادي مجلات(  

دسترسي به پايگاه JCR  ازطريق صفحه خانگي پایگاه  Web of knowledge  امکان پذير است.  JCR ابزاری است برای مقایسه مجلات تحت پوشش پایگاه اطلاعاتی Web of Science  می باشد. گزارش ميزان ارجاع به مجلاتJCR    هرساله توسط انستيتو اطلاعات علمي [12]  واقع در شهر فيلادلفياي آمريكا منتشر مي گردد. اين گزارش حاوي اطلاعات ارزشمندي درباره وضعيت مجلات و رتبه بندي آن ها مي باشد. JCR در دو نسخه علوم پایه و علوم اجتماعی موجود است. نسخه علوم پایه آن دربرگیرنده بیش از 5900 مجله  و نسخه علوم اجتماعی آن  مشتمل بر 1700 مجله است.

اين پايگاه علاوه بر اطلاعات توصيفي مجلات ، گزارشات جامعي به شرح ذيل ارائه مي دهد  که درارزيابي مجلات مورد استفاده قرارمي گيرد :

-         تعداد استنادها به مجله

-         تعداد مقالات يک عنوان مجله درطول يکسال انتشار

-         نمودارتعداد استنادها به هرعنوان مجله به تفکيک سالهاي مختلف

-         ضريب تاثير هر عنوان مجله بر اساس سالهاي مختلف .

-         ضريب تاثير[13] هرمجله براساس محاسبات انجام شده

-         شاخص فرريت[14] هرمجله

-         نيمه عمر استناد[15] هرمجله

-      امکان مقایسه مجلات هم موضوع و تعیین جایگاه مجله در میان سایر مجلات مشابه
-    تعیین مقالات پر استناد

-         تعیین مجلات پر استناد

-         تعیین نویسندگان پر استناد

 

بعبارت ساده تر ، کاربران می توانند دراین پایگاه برای سوالات زیر پاسخ مناسب دریافت نمایند:

·       ارزش جهانی مقلات یک پژوهشگرخاص از نظرکیفی چگونه است ؟ H-Index))

·       میزان اطلاعات علمی منتشر شده دریک کشور خاص چگونه است؟

·       چه زمینه های موضوعی درهرسال بیشتر مورد توجه بوده است؟

·       آیا چه موضوعات  یا روشهای  خاصی مورد پژوهش یا کاربرد پژوهشگران جهان است؟

·       چه کسانی برروی یک موضوع خاص مشغول تحقیق هستند؟

·       آیا یک اثر پژوهشی یا یک روش علمی، مورد استفاده یا انتقاد دیگران قرارگرفته است ؟

·       یک مقاله خاص توسط چه کسانی و درکدام منابع مورد استناد قرارگرفته است؟

 

معيارهاي آي اس آي درارزيابي مجلات

- رعايت استانداردهاي انتشاراتي ( انتشاربه موقع مجله - رعايت قواعد بين المللي ويراستاري آي اس آي - گويا بودن نام مجله - توصيفي بودن عنوان مقالات و چکيده آنها- کامل بودن اطلاعات کتابشناختي براي همه مراجع مورد استفاده - ذکرنشاني کامل هرمولف- عنوان مقالات ، چکيده ها ، واژه هاي کليدي مراجع مورد استفاده به زبان انگليسي)

 

 - جديد بودن محتواي مقالات مجلات : هسته اصلي نوشته هاي علمي درتعداد کمي از مجلات متمرکز مي شود با اين وجود پژوهش هاي علمي باعث بوجود آمدن مجلات جديد شده بطوري که گاهي تحقيقات منتشرشده در آن حوزه به يک حجم بحراني مي رسد.در آي اس آي تعيين مي شود که آيا محتواي يک مجله جديد مي تواند پايگاه را قوي ترنماید يا موضوع قبلا توسط مجلات ديگر پوشش داده شده است.

 

 - تنوع مليت هاي مولفان :پايگاه آي اس آِي  بايد قادرباشد نيازهاي افرادرادرسطح بين المللي برآورده سازد لذا براي اينکه بتواند تحقيقات علمي درحال انجام در جهان را منعکس کند تلاش مي کند به منظور فراهم نمودن پوشش متوازن درهرموضوع ، بهترين مقالات مجلات منطقه اي را پوشش دهد بنابراين بجاي اينکه يک مجله منطقه اي را با همه مجلات در آن مقوله مورد مقايسه قرار دهد آنرا با مجلات موجود در همان منطقه جغرافيايي درنظر مي گيرد.

 

 -  اطلاعات استنادي مربوط به مجله ( باتوجه به موضوع ، سابقه انتشاراتي مولفان ):مجلاتي که سال ها از چاپ آنها مي گذرد يا مجلات پايه ، براساس ميزان استنادهايي که به مقالات آنها شده است ، ضريب تاثير ، شاخص فوريت و جيد بودن مورد ارزيابي قرار مي گيرند . درمورد مجلات کاملا جديد ، سوابق انتشاراتي نويسندگان مقالات ، و اعضاي هيات ويراستاران مورد توجه قرارمي گيرد.

مجلات الکترونيک نيز باتوجه به همان معيارهاي ذکر شده بررسي و انتخاب مي گردند.آنچه درارزيابي مجلات الکترونيک بسيار حائز اهميت است قالب کلي مجله الکترونيکي است.

 

امکانات و ویژگی  پایگاه های ISI

·        فراهم نمودن امکان تحلیل نتایج تحقیق

·        تعیین نویسندگانی که ازمقاله ای خا ص استفاده کرده و درآثار خود به آن استناد نموده اند

·        فراهم نمودن امکان لینک به متن کامل

·        تعیین مقالاتی که در اثر مورد استناد قرار گرفته اند

·         

 محیط جستجوی پایگاه های ISI

·        امکان آنالیزنتایج تحقیق

·        امکان  ذخيره ، ايميل، کپی اطلاعات کتابشناختی منابع

·        امکان  انتقال اطلاعات کتابشناختی مقاله، به Endnote web

·        دسترسی به متن کامل مقاله درسایر بانک های اطلاعاتی با قراردادن لینک view full text  

·          امکان تجزيه و تحليل رکوردها براساس نام نويسنده، موضوع، نام مجله، سال انتشار، نام موسسه، کشور وغيره

·        دسترسی به لیست الفبایی مجلات با مراجعه به  full source titles list  در صفحه جستجوی ساده و پیشرفته  

·   امکان جستجو در فیلدهای عنوان، نام نشريه، سال انتشار،نويسنده، گروه نويسندگان، آدرس، زبان، نوع مدرک ، موضوع و با انتخاب فيلد TOPIC امکان جستجو در فيلدهای چكيده، كليدواژه فراهم شده است .

·   امکان جستجو در نمایه نویسندگان با کلیک برروی علامت  در كنار فيلد Author و انتقال نام نویسنده موردنظر ( Addکردن ) به فیلد جستجو

·        امکان جستجو در نمایه نام ناشرین با کلیک برروی علامت  در كنارفيلدPublication name

·        امکان جستجوی استنادهایی که به یک مقاله خاص در دوره های زمانی مختلف شده است

·        امکان استفاده از عملگرهای بول ( And , or , not, same) در جستجو

·        امکان پالایش نتایج جستجو با گزینه Refine Resul براساس نویسنده ، موضوع ، عنوان ، نوع مدرک و غیره

·        امکان آنالیز نتایج جستجو با استفاده از کلید  

]برای این منظوریک فیلد را انتخاب نمایید (عنوان ، موضوع یا نویسنده ...) سپس تعداد رکوردها و نحوه نمایش نتایج را از کادر انتخاب نمایید و دستور آنالیز دهید آنچه دریافت خواهید نمود شامل

براي محدود كردن نتايج مي توانيد درون يافته هايتان با وارد كردن عبارتي در باكس و كليك بر روي گزينه Search جستجوي خود را محدود يا فيلتر نماييد.

 

 

 يك بررسی آماری- گرافيكی روی نتايج جستجوها و مجموعه ای  از استنادهای آماری  به شرح ذیل خواهد بود 1- مجموعه تعداد دفعات موارداستناد شده 2- ميانگين تعداد دفعات يك مورد استناد شده 3- تعداد دفعات يك مورد استناد شده در هر سال4- ميانگين تعداد دفعات يك مورد استناد شده در يك سال[

·     امکان جستجوی پیشرفته

·     امکان جستجوی ترکیبی بر روی جستجوهای قبلی با استفاده از گزینه combine

·     امکان ذخیره تاریخچه جستجو (به شرط رجیستر نمودن و sign in) با استفاده از کلیدsave history     

·    امکان رجیسترشدن پژوهشگران و دریافت Research ID

 (www.ResearcherID.com   یکی از پایگاه های    ISI Web of Knowledge   است که پژوهشگران می توانند با مراجعه به این پایگاه  شماره شناسایی واحد دریافت نمایند ، اطلاعات پروفایل خود را روزآمد کنند، فهرستی از نشریاتی که برای جستجو در Web of science  بکار برده اند را تهیه نمایند ، فایلی را آپلود نمایند ، پروفایل خود را عمومی یا خصوصی نمایند.)

·        امکان استفاده از نرم افزارمدیریت استنادهای علمی Endnote web

·        امکان دریافت Alert  به شرط انجام تنظیمات آن د ر  history  (آلرت ها به مدت 24 هفته فعال مي باشند.با كليك بر گزينه  My citation Alert  آگاهی رسانی صفحه خود را تمديد نماييد)

 

پوشش موضوعی پایگاه های ISI

در ISI Web of Knowledge تقريبا تمامي توليدات علمي موسسه  آی.اس.آی  عرضه مي شود. موضوعات تحت پوشش این  پايگاه عبارتست از مهندسی، پزشکی ، کشاورزی ، علوم اجتماعی،علوم انسانی وهنر.

---

[1] ISI

[2] ISC

[3] Google Scholar

[4]Scopus

[5]  Impact Factor

[6]  Index Immediacy

[7] cited half life

[8]  SSCI

[9] Art & Humanities

[10] Current Content

Journal Citation Reports(JCR) [11]

[12]   ISI

[13] نحوه محاسبه ضريب تاثير Impact Factor (IF): ضريب تاثير براي يک مجله اولين بار درسال 1995مطرح شد و به صورت دستورالعملي در گزينش بهترين مجلات درموسسه آي اس آي بکارگرفته شده است. ضريب تاثيربراي يک مجله ، بصورت تعداد استناد به مقالات (پژوهشي ، مروري ، چکيده علمي ) يک نشريه دريک دوره زماني معين ، تقسيم بر تعداد مقالات آن نشريه درهمان دوره زماني مي باشد.

تعداد استناد به مقالات يک مجله در يک دوره زماني معين  = ضريب تاثير                         

 تعداد مقالات آن نشريه در همان دوره زماني

 

موسسه آي اس آي در پايان هرسال ميانگين ضريب تاثير هرمجله درطول ساليان فعاليت آن درآي اس آي را تحت عنوان  JIF معلوم  مي کند. براي محاسبه JIF ‌( Journal of Impact Factor ) هرمجله ضريب تاثيردرهمه سال ها با هم جمع و سپس برتعداد سال هاي موجودي ضريب تاثير مجله ،‌تقسيم مي شود.در پايان هرسال مجلات مربوط به يک موضوع خاص بر اساس JIF‌ رديف بندي مي شوند به اين ترتيب که مجله با بيشترين JIF درصدرجدول و با شماره يک مشخص مي شود و مجله با کمترين مقدار JIF ‌ در انتهاي جدول ، قرارمي گيرد.

 

[14] - شاخص فوريت(( Immediacy Index : نحوه محاسبه شاخص فوريت به اينصورت است که تعداد استناده به مقالات يک مجله درسال جاري را بر تعداد مقالات منتشرشده درمجله درهمان سال تقسيم مي کنند. شاخص فوریت=   تعداد استناد به مقالات مجله درسال جاري   

                                                                                                            تعداد مقالات منتشرشده درمجله درهمان سال

 

 

[15] - نیمه عمر استناد(Cited half-Life): نيمه عمر استناد يک مجله ، يعني تعداد سال هايي که طي آن ، پنجاه درصد از کل استنادها به مجله درآن محدوده زماني ، داده شده است.بعبارت ديگر تعداد سالهايي که طول مي کشد تا نيمي از استنادها به مقالات مجله داده شود.

استناد

یوجین گارفیلد بنیانگذار موسسه اطلاعات علمی [1] برای استناد کردن به یک مدرک، پانزده دلیل اصلی را مطرح می کند که عبارتند از: تجلیل از پیشینیان – اعتباربخشیدن به آثار مرتبط – معرفی روش شناسی و ابزارهای علمی مورد استفاده – فراهم آوردن پیشینه برای مطالعات بیشتر- تصحیح اثر خود- تصحیح آثار دیگران- نقد آثار قبلی- اثبات ادعاها- آگاهی دادن نسبت به آثاری که به زودی منتشر خواهند شد- مشخص کردن مدارک اصلی و مهم یک حوزه - معرفی انتشارات بنیادی درمورد اندیشه یا مفهوم مورد بحث- معرفی انتشارات بنیادی و یا آثار با نام نویسنده – رد آثار و اندیشه های دیگران- رعایت حق تقدم در آثار دیگران و بطورکلی اینکه تولید دانش جدید ، بی نیاز از بهره گیری ازآثار دیگران نیست.

تحلیل استنادی

تحلیل استنادی رایج ترین روش بکاررفته در علم کتابسنجی است .از این روش برای درک ریشه تاریخی یک اندیشه ( تحلیل استنادی عمودی ) و برقراری ارتباط ، تحلیل و درک میان منابع علمی و یا محققان (تحلیل استنادی افقی ) استفاده می شود.

 

نمایه استنادی

نمایه های استنادی ابزارهایی هستند که یافتن استنادها و ارتباط آثار علمی را تسهیل می کنند.این ابزارها  به منظور اعتبارافزایی آثارعلمی و تحلیل استنادی طراحی شده اند .

نمایه سازی استنادی نوعی نمایه سازی است که امکان بازیابی مقالات منتشرشده در مجلات علمی را برمبنای استنادهای دریافتی از سایر مقالات و ارجاعات به سایر مقالات ، فراهم می کند. درواقع نمایه استنادی نوعی نمایه است که آثارپیشین که در آثار پسین به آنها استناد شده را فهرست می نماید.این نوع نمایه بیشتر توسط پژوهشگران برای جایابی منابع مرتبط و ارتباط بین استنادها دررشته های گوناگون علمی و کسب اطلاع بیشتر درمورد یک موضوع یا مساله منتشر شده پیشین استفاده می شود. یک نمایه استنادی یک پایگاه داده است که مقالات درحال استناد را به مقالات مورد استناد مرتبط می کند.

اهداف نمایه سازی استنادی

-         فراهم نمودن امکان جستجو و بازیابی اطلاعات

-         معرفی پیشینه های پژوهش از طریق استنادها و ارجاع ها

-         ارزیابی آثارعلمی براساس میزان استناد به آنها

-         ازمیان برداشتن مشکلات زبانی ومسائل گزینش واژگان در بازیابی اطلاعات

-         استفاده از نمایه های استنادی در تحلیل های استنادی

-         تعیین میزان تاثیرگذاری یک مقاله در داخل یک حوزه خاص ( هرچه مقاله ای بیشتر مورد استناد قرارگیرد دلیلی بر اینست که مقاله بر سایر پژوهشگران درداخل حوزه تاثیرگذار بوده است)

-         تعیین میزان استفاده از یک اثر توسط دیگران

کاربردهای نمایه استنادی

-         معرفی نویسندگان با بیشترین تولید علمی در حوزه خاص

-         معرفی نشریات برتر برای چاپ مقالات اعضای هیات علمی

-         گردآوری سیاهه ای از نشریات معتبر با استناد های بالا

-         معرفی کشورهایی با بیشترین تولیدات علمی

-         معرفی دانشگاه ها ومراکز پژوهشی دارای بیشترین تولیدات علمی

-         انتخاب داورهای تخصصی توسط سردبیران مجله ها (برای داوری مقالات تخصصی برمبنای استنادهای داده شده به آنها)

-         ابزارهای علم سنجی در حوزه ها مختلف و نشان دهنده روابط بین آثار علمی مختلف اند

-         ابزاری برای مجموعه سازی ادواری های چالش برانگیز ( مورد استفاده کتابداران )

 

 اشتراک در مآخذ[2] یا ارجاع مشترک

ارجاع مشترک یا مآخذ مشترک که گاهی زوج های کتابشناختی[3] نیز گفته می شود ، یعنی دو یا چنداثر به آثار مشترکی استناد داده باشند و مآخذ مشترکی داشته باشند. به این نوع رابطه میان آثار علمی گوناگون ، ارجاع مشترک یا مآخذ مشترک گفته می شود. این اندیشه نخستین بار توسط کسلر مطرح شد . کسلر نشان داد مقاله هایی که تعداد بیشتری ارجاع های کتابشناختی مشترک دارند ، به احتمال زیاد ، ارتباط موضوعی نزدیکتری نسبت به سایر مقاله هایی که اشتراک مآخذ ندارند ، دارا می باشند.

اشتراک درمتن یا هم استنادی[4]]

اگر درمجموعه ای ازمقالات به دو یا چند اثر، باهم استناد شده باشد، گفته می شود که آن آثار "هم استناد" هستند و باهم ارتباط موضوعی ، محتوایی داشته یا اشتراک در متن دارند. اولین بار این موضوع توسط هنر اسمال مطرح گردید .

انواع نمایه های استنادی

نخستین نمایه استنادی متعلق به موسسه اطلاعات علمی یا  آی اس آی [5] است .این نمایه در حال حاضر باتوجه به وسعت و پوشش موضوعی آن از اقبال جهانی برخوردار است . نمایه های استنادی از جنبه های مختلف به چند گروه تقسیم می شوند. از نظر هزینه ( رایگان – دارای حق اشتراک ) ، از نظر انواع مدارک تحت پوشش ( چاپی – آنلاین )  و از نظر نحوه عملکرد ( دستی – خودکار) .

 

 شاخص عامل تاثیر[1]

این شاخص پرکاربردترین ابزار کیفیت سنجی مجله است که  توسط موسسه اطلاعات علمی آی اس آی ایجاد شده است . عامل تاثیر نقش بسیار مهمی در ارزیابی کیفیت اطلاعات یک مقاله ، مجله وحتی پژوهشگر ( از نظر میزان دانشمند بودن) دارد . بطوری که رتبه بندی دانشگاه های جهان و انتخاب عضو هیات علمی یا پژوهشگر برای موسسات ، با توجه به تعداد کارهای ثبت شده فرد یا دانشگاه در موسسه آی اس آی ، مبتنی بر عامل تاثیر ، صورت می گیرد.

عامل تاثیر به عنوان ابزار دانش سنجی از پذیرش بالایی برخوردار است اما کاستی های این ابزار باعث محدودیت قدرت روشنگری آن می شود. عامل تاثیر در واقع شاخصی است که نمی تواند بطورمطلق کیفیت مجله را نشان دهد بلکه میزان کاربرد مقاله توسط مقاله های دیگر را نشان می دهد.

 

 عوامل تاثیر گذار روی عامل تاثیر:

 -        بخش زیادی از مجلات آی اس آی به زبان انگلیسی است درنتیجه ترجیحات پایگاه آی اس آی برای مجلات انگلیسی زبان، عامل تاثیر بیشتری را برای مجلات انگلیسی زبان و عامل تاثیرکمتری را برای تعداد کم مجلات غیرانگلییسی زبان پایگاه ، بوجود می آورد.

-         بخش زیادی ازمقالات به صورت کتاب ، همایش ها و ...چاپ می شوند و مورد استناد قرار می گیرند اما در آی اس آی پوشش داده نمی شوند.

-         تعداد مجلات منتشر شده دریک حوزه موضوعی ، عامل تاثیر بیشتری را برای آن زمینه بوجود می آورد.

-         سهولت دسترسی به مجلات و وصعیت انتشار آن می تواند روی عامل تاثیر مجلات تاثیر بگذارد. به عنوان مثال مجلات دردسترس ممکنست بیشتر مورد استناد قرارگیرند.همچنین دسترس پذیری مجلات بطور الکترونیکی نیز می تواند عامل تاثیرمجله را افزایش دهد.مجلاتی که بصورت رایگان از طریق اینترنت در دسترس اند استناد و تاثیر بیشتری را در پایگاه آی اس آی دریافت می کنند.

-         همچنین دسترسی آزاد به آرشیوهای متن کامل مقالات ، عامل تاثیر مجله را افزایش می دهد.

-         بازه زمانی دوساله عامل تاثیر نمی تواند بطور دقیق بیانگر تاثیر واقعی مجلات در تمام زمینه های موضوعی باشد.

-         برخی مقالات مجلات به دلیل نوع انتشار ( مروری بودن) عامل تاثیر مجله را افزایش می دهند.

-         علیرغم ادعای گارفیلدکه تعداد مقالاتی که یک مجله منتشر می کند هیچ تاثیری روی عامل تاثیر مجله ندارد ( چون عامل تاثیر بصورت نسبت بیان می شود!) اما مشاهده می شود که مجلاتی که مقالات بیشتری منتشر می کنند بدلیل اینکه استنادهای بیشتری درطول زمان دریافت می کنند ، عامل تاثیر بالاتری دارند.

-         عامل تاثیر مجلات نمی تواند به عنوان شاخص مقالات فردی نیز بکار رود چون یک مقاله منتشر شده در یک مجله با عامل تاثیر بالا الزاما یک مقاله پراستناد و پرتاثیر نیست.

-         مقایسه عامل تاثیر زمینه های مختلف تحقیقی کاری عبث است .

-         گاهی عامل تاثیر برای سنجش بروندادهای انتشاراتی دانشمندان مورد استفاده قرار می گیرد تحقیقات نشان داده که ارزشیابی کیفیت تحقیقات مبتنی بر برون دادهای تحقیقات منتشر شده در آی اس آی  برای دانشمندان کشورهایی که مجلاتشان بطور ضعیفی در آی اس آی پوشش داده می شود غیر منصفانه است.

-         عامل تاثیر چون میانگین میزان استناد به تمام مقالات اصلی ( اعم از مروری ، خلاصه ، پژوهشی ، یادداشت های فنی) را اندازه می گیرد ، ابزارکاملی برای اندازه گیری کیفیت مجله نیست.

-         عامل تاثیر نمی تواند تک تک مقالات را ارزیابی کند.بخش کوچکی از مقالات یک مجله معمولا درصد بیشتری از استنادها را دریافت می کنند. به این ترتیب نمی توان گفت که مقاله ای خاص در مجله ای با عامل تاثیر بالا نسبت به یک مقاله سطح متوسط در مجله ای با عامل تاثیر نسبتا پایین ، استنادهای بیشتری دریافت خواهد کرد.درنتیجه عامل تاثیر به تنهایی قادر به قضاوت درمورد عملکرد یک مقاله یا نویسنده خاص نیست.

-         مقالات کاربردی وجهه عملی واجرایی دارند و مقالات مروری بیشترین استنادها را دریافت می کنند.

-         کتابداران از عامل تاثیر برای شناسایی مجلات پرخواننده استفاده می کنند.اما مجلات جدید و فوق تخصصی باید بطور جداگانه مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند چون ممکنست هنوز عامل تاثیر برای مجله تعریف نشده باشد

-         بهترین معیار برای ارزیابی کیفیت مجلات ، نظرسنجی از مخاطبان و خوانندگان است .

 

کاستی های عامل تاثیر

·        تاثیر پذیری از استناد به مقالات نامعتبر

·        تاثیر پذیری از بازه زمانی دوساله

·        پوشش محدو کمتر از یک چهارم مجلات داوری علمی شده جهان تقسیم بر مجلات Peer –Reviewed

·        وجود زبان برتر ( انگلیسی ) پایگاه آی اس آی

·        تاثیر پذیری از محتوای مجله

·        توزیع غیریکنواخت استنادهای مجله ( سنجش برای کل مجله نه تک تک مقالات)

·        تاثیرپذیری از دسترس پذیر بودن انتشارات بصورت پیوسته و رایگان

·        دستکاری فعال عامل تاثیر از طریق سردبیر

·        جذب نویسندگان و پژوهشگران برتر

·        خود استنادی

·        ضعف دقت داده های ضبط شده توسط موسسه آی اس آی

·        وابستگی عامل تاثیر به طول مقاله

·        وابستگی عامل تاثیر به قالب نوشتاری مجله

·        وابستگی عامل تاثیر به تعداد نویسندگان مقاله های درون مجله

·        وابستگی عامل تاثیر به موضوع پژوهش

·        وابستگی عامل تاثیر از تاخیر انتشاراتی

 

---

[1] Impact Factor

شاخص اچ ایندکس[6]

این شاخص علم سنجی در سال 2005 توسط پروفسور هیرش فیزیکدان دانشگاه کالیفرنیا ارائه شد. شاخص اچ ایندکس براساس توزیع استنادات اسناد منتشرشده یک محقق تعیین می شود. این شاخص برای گروهی از محققان ، یک گروه آموزشی  ، مرکز یا دانشگاه قابل محاسبه می باشد.

اچ ایندکس به منظور ارتقای شاخص های اندازه گیری علم طراحی شده تا محققان تاثیرگذار را از آنهایی که صرفا تعداد زیادی مقاله منتشر می کنند متمایز کند همچنین این شاخص برای مقایسه محققانی که در یک حیطه کاری یکسان کار می کنند، کاربرد دارد. محاسبه اچ ایندکس تاکنون فقط از طریق اسکوپوس، آی.اس.آی و گوگل اسکالر و برای مقالات لاتین امکان پذیر بوده است . اما پایگاه استنادی علوم جهان اسلام

[7] دربخش زبان فارسی اچ ایندکس را ارائه می دهد. محاسبه اچ ایندکس درپایگاه استنادی علوم جهان اسلام به صورت خودکار انجام می گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] ISI

[2] Co - Reference

[3] Bibliographic coupling

[4] CO -Citation

[5] ) ISI ( information scientific institute)

[6] H-Index

[7] ISC

وب پنهان یا وب نامرئی

وب پنهان یا وب نامرئی

منظور از وب پنهان بخشی از شبکه جهان گستر وب است که منابع موجود در آن خارج از حوزه جستجو و بازیابی مقدماتی موتورهای کاوش عمومی قراردارد و بازیابی اطلاعات موجود در این بخش از محیط وب ، با استفاده و جستجوی مستقیم از این موتورها میسر نیست. بعبارت دیگر امکان بازیابی منابع اطلاعاتی وب پنهان  یا از نظر فنی برای موتورهای جستجو مقدور نیست و یا آنها به دلیل محدودیت های دیگر از دسترسی و نمایه سازی این منابع بازمانده اند. بعنوان مثال منابع و صفحات وب بدون پیوند [1] از دید ربات موتورهای جستجو برای یافتن صفحات جدید ، پنهان می ماند بعبارت دیگر اگر سایتی هیچ پیوندی با منابع و سایت های دیگر نداشته باشد توسط هیچ موتورجستجویی شناسایی نمی شود. بنابراین اطلاعات آن سایت در وب پنهان قرار می گیرد. همچنین عمق عمل ربات های موتور جستجو ، بستگی به تعداد صفحات یک وب سایت دارد توان فناوری و مالی موتورهای جستجو این اجازه را به آنها نمی دهد که بتوانند همه صفحات و لایه های موجود در وب سایت هایی را که می یابند نمایه سازی کنند پس فقط تعداد معینی از لایه های بالایی وب سایت ها را شناسایی نموده و در پایگاه خود نمایه سازی می کنند. بنابراین بخشی از اطلاعات که در لایه های زیرین قراردارد همیشه در وب پنهان باقی می ماند.

انواع وب پنهان

وب مات:  گاهی اطلاعات به دلایل زیر در وب مات قرار می گیرد:

-        درفاصلیه زمانی میان معرفی سایت جدید تا ظهور آن در نتایج جستجوی یک موتور جستجو

-        درفاصله زمانی که عملیات روزآمدسازی پایگاه های اطلاعاتی موتورهای جستجو انجام می گیرد ( روزانه ،هفتگی ، ماهانه )

-        فاصله زمانی میان افزودن منابع جدید به محیط وب تا فراهم شدن امکان بازیابی آن توسط موتورهای جستجو

وب خصوصی ( شخصی):  چنانچه دسترسی به یک منبع اطلاعاتی نیازمند استفاده از نام کاربری و رمز عبور باشد ، نرم افزار خزنده وب [2] امکان دسترسی و نمایه سازی آن را ندارد. این بخش از قلمرو پنهان وب را وب خصوصی گویند بعبارت دیگر این بخش از اطلاعات وب، جزء دارایی های شخصی و خصوصی افراد یا سازمانهاست و درحقیقت بصورت آگاهانه از دسترس موتورهای جستجو خارج می شود.

وب ملکی :  برخی منابع اطلاعاتی مانند نشریات الکترونیکی ، بانکهای اطلاعاتی مبتنی بر وب بوده و دسترسی به آنها مستلزم پرداخت حق اشتراک و خرید اطلاعات است. لذا از حوزه دسترسی موتورهای کاوش خارج است. این بخش از وب پنهان را وب ملکی می نامند.منابع وب ملکی از اعتبار علمی بالائی برخوردارند . دانشگاه ها سالانه مبالغ زیادی برای اشتراک و برخورداری از امکان دسترسی به این منابع می پردازند.

وب عمیق : پایگاه های اطلاعاتی متعددی در وب وجود دارند که اگرچه دارای صفحه جستجوی مبتنی بروب هستند اما مندرجات آنها در قالبهای دیگر ارائه می شود و فقط زمانی یک صفحه ابرمتن تولید می شود که جستجوی مستقلی در درون پایگاه مربوطه اجرا شود. اکثر پایگاه های اطلاعاتی منابع خود را از طریق این شبکه دسترس پذیر ساخته اند. این بخش ازوب را وب عمیق می نامند و از نظر کمی بزرگترین بخش از قلمرو پنهان وب است حجم اطلاعات موجود در وب عمیق چندین برابر وب آشکار است. از نظر فنی میان وب ملکی و وب عمیق شباهت وجود دارد اما از آنجا که در این بخش از وب پنهان ، منابع مالی تولیدکنندگان اطلاعات منجر به خارج کردن این منابع از حوزه دسترسی موتورهای جستجو شده است این گروه در دسته ای جداگانه طبقه بندی می شوند.

 

وب واقعا پنهان :  منابع اطلاعاتی غیرمتنی جزء وب واقعا پنهان بشمار می روند چون موتورهای کاوش برای نمایه سازی منابع ابرمتن طراحی شده اند درحالیکه بسیاری از منابع موجود در وب در قالبهای دیگر و معمولا غیرمتنی ( تصویر ، منابع دیداری شنیداری ، ...) ظاهر می شوند و امکان نمایه سازی آنها در موتورهای کاوش وجود ندارد و یا به یک منبع متنی برای توصیف نیازمندند.

روشهایی که  می توان منابع اطلاعاتی را از دید رباتهای موتورهای جستجو ( نرم افزار خزنده وب) محفوظ نگهداشت:

-        استفاده از نام کاربری و گذر واژه

-        استفاده از فایلی با عنوان روبوت تکست [3]

-        استفاده از کد  noindex یا   nofollow  بگونه ای که با افزودن یکی از این کدها به مجموعه کدهای یک صفحه وب ، پیامی برای خزنده موتورجستجو بشمار می رود که آن را از نمایه سازی صفحه مذکور منع خواهد کرد.

 

---

[1] Link

[2] Web Crawler

[3] Robot.text

نظریه مجموعه های فازی

نظریه مجموعه های فازی

پروفسورلطفی زاده سال 1965 نظریه مجموعه های فازی را بنیان نهاد. طبق نظریه مجموعه های  فازی ،  منطق فازی ، امکان بیان اطلاعات ذهنی و کیفی را به روش علمی فراهم می کند. منطق فازی با انعطاف پذیری فوق العاده ، مبتنی برمنطق دو ارزشی ارسطویی و یا تعمیم یافته آن است.منطق فازی در محیطهای غیردقیق ، به انتخاب این یا آن بسنده نمی کند. از منطق فازی برای کمی کردن کمیت های گفتاری مانندغالبا ، بندرت ، تقریبا و کمیت های احساسی مانند مهربانی ، خوشحالی ، جوانی و باهوشی استفاده می شود.

منطق فازی منطق چند ارزشی است. دراین منطق گزاره ها بین 0 و 1 قراردارند. در منطق فازی روابط ، مبتنی بر اصول از پیش تعیین شده نبوده ، بلکه بر پایه دانش یا بافت کلی می باشد. در نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات ، ربط مفهومی ، دو ارزشی نیست . ربط بر مقیاسی مستمر و پیوسته مبتنی است پس نباید مفهومی را مربوط یا نامربوط (دو ارزشی ) شمرد.پس در پاسخ به هرپرسش ، ممکن است هرمدرک موجود ،مطالبی مربوط را به شما ارائه دهد.

Open Source

نرم افزارهای متن باز [1]

نرم افزارهای متن باز یا کدمنبع باز [2] نرم افزارهایی هستند که کداصلی برنامه[3] را صرفنظر از اینکه با چه زبانی نوشته شده است ( PHP، C++، C...) به همراه داشته باشند . این نرم افزارها به منظور استفاده های محلی می توانند مورد پالایش ، استفاده و باز توزیع قرار گیرند کلیه این مراحل بصورت رایگان انجام می پذیرد. وبگاه  www.opensource.org[4]  ویژگی های نرم افزارهای متن باز را درده بند تبیین کرده است:

-         مطالعه چگونگی کارکرد برنامه ،اجرای آن با هرهدفی و تطبیق آن با نیازهای محلی آزاد است .

-         نرم افزارهای متن باز را می توان بعد از اعمال تغییرات کاربران ، بدون محدودیت دوباره منتشر کرد و برای اینکار نیاز به مجوز و پرداخت مبلغ نیست.

-         حفظ درستی و بی عیبی کدهای منبع اصلی ، از طریق فراهم کردن تغییرات لازم به صورت پچ فایل[5] یا با تهیه ویرایشهای اصلاح شده با نام و شماره ویرایش متفاوت ضروری است.

-         برنامه باید شامل کدمنبع باشد ومانند شکل کامپایل شده برنامه منتشر شود.

-         مجوز نباید هیچگونه تبعیضی برای افراد یا گرو هها در برداشته باشد.

-         مجوز نباید هیچگونه تبعیضی برای رشته یا حوزه موضوعی خاص دارا باشد.

-         حقوق و مجوز های مربوط به برنامه ، باید برای همه برنامه هایی  که دوباره منتشر می شوند. بدون نیاز به مجوز اضافی بکار رود.

-         مجوز نباید برای نرم افزارهای دیگر محدودیت ایجاد کند.

-         حقوق و مجوزهای مربوط به برنامه نباید وابسته به قسمت خاصی از برنامه منتشر شده باشد.

-         مجوز برنامه ، نباید از فناوری  و رابطه های خاصی جانبداری کند.

 

خصوصیات نرم افزارهای متن باز یا Open Source

-         توزیع نرم افزار بصورت رایگان ( بدون حق تالیف و فروش ) می باشد.

-         کد منبع نرم افزار دسترس پذیر است ( یا همراه منبع و یا قابل دریافت از طریق اینترنت می باشد بطوری که امکان پالایش نرم افزار را به کاربر می دهد)

-         نرم افزارهای پالایش شده یا مشتق شده از این نرم افزارها باید دسترس پذیر باشند و تحت نام نرم افزار اولیه باز توزیع گردند.

-         یکپارچگی کد منبع اولیه حفظ گردد .

-         هیچگونه محدودیت و تبعیضی در مورد افراد خاص یا گروه های خاص وجود ندارد.

-         همراه با نسخه نرم افزار ، مجوز استفاده به فرد ارائه می شود.

-         مجوز بایستی مطابق با اصل بی طرفی فناوری ارائه گردد.

روند توسعه نرم افزارهای کدمنبع باز نسبت به نرم افزارهای تجاری سریعتر خواهد بود چون  کاربران ، برنامه نویسان و علاقه مندان با مهارتی که دارند و اختیاراتی که نرم افزارهای کد منبع باز در اختیارشان قرار می دهد ،  روند توسعه این نوع نرم افزارها را با سرعت بیشتری ادامه می دهند.

نرم افزارهای زیادی با ویژگی F/OS   ظهور کرده اند از جمله سیستم عامل لینوکس ، سرور وب آپاچی....در ضمن سازمان های FSF و OSI  وشبکه توسعه نرم افزارهای متن باز  طرفداران نهضت نرم افزارهای F/OS هستند.

---

[1] Open Source

[2] F/OS  یا نرم افزارهای کد منبع باز

[3] Source code

[4] این وبگاه مخزن نرم افزارهای F/OS و راهنمای کاربران آنهاست و گستره وسیعی از نرم افزارها را تحت پوشش قرار میدهد.

[5] Patch file

Online public access catalogs

 

اپک ها [1]

نسل اول اپک ها در اواسط دهه 1970 بوجود آمد. نسل اول امکان جستجوی بسیار مقدماتی را با استفاده از اطلاعات کتابشناختی و نقاط دسترسی،  مشابه فهرست برگه های کتابخانه ای ارائه می کرد و نیازمند مقایسه حرف به حرف میان دروندادها ، کاربر و محتویات پیشینه کتابشناختی بود.

نسل دوم اپک ها پیشرفتهایی همچون جستجوی کلیدواژه ای ، عملگرهای بولی[2] و کارکردهای مروری[3] را به موارد پیشین افزودند.

نسل سوم اپک هایی هستند که شمول جهانی داشته و تا حدود زیادی محدودیت های استفاده و دسترسی را از بین برده اند اپک های وب بنیاد  یا وب اپک ها کاربران را قادر می سازند که در کتابخانه ها به جستجوی منابع بپردازند ، وضعیت امانت  و پرونده کاربری خودرا مشاهده کنند، و از رزرو و سایر خدمات اطلاع رسانی و اطلاع یابی استفاده نمایند.این نوع فهرست ها از اواخر دهه 1990 عمومیت یافتند و نوع تحول یافته اپک ها هستند که از طریق وب جهان گستر در اختیار همگان قرار می گیرند

 

ویژگی های وب اپک ها ( اپک های وب بنیاد)

-         وب اپک ها معمولا از یک رابط کاربر گرافیکی استفاده می کنند. این رابط گرافیکی ترکیبی از سیستم عامل ویندوز با سایر امکانات مانند آیکونها ، وسیله اشاره گر ( ماوس) ، و فهرستهای پایین کشیدنی و غیره برای استفاده از اطلاعات می باشند.

-         وب اپک ها مانند اپک های قدیمی ترکارکردهای معمولی نیز دارند ( مانند سورت کردن پایگاه ها، نمایش نتایج جستجو،امکان دسترسی به منابع از راه دور،برنامه های کمک آموزشی و...)

-         وب اپک ها امکان و قابلیت استفاده از پیوندهای فرامتنی برای تسهیل ناوبری ازطریق پیشینه های کتابشناختی را دارند

-         وب اپک ها امکان شبیه سازی ظاهری و دریافت ویژگیهای جستجو آنگونه که در موتورهای کاوش وجود دارد را دارند.

---

[1] Online public access catalogs

[2] ( and ,or , not)

[3] Review

وب معنایی

وب معنایی چیست؟

بنیان وب معنایی وب کنونی است . طرح ایجاد وب معنایی توسط ابداع کننده وب یعنی تیم برنرزلی مدیر کنونی وب جهان گستر ایجاد شد. هدف وب معنایی هوشمندسازی وب به گونه ای است که اطلاعات نه تنها برای انسانها بلکه برای ماشین ها نیز قابل فهم وپردازش باشد. وب معنایی مسیر وب را به سوی هوش مصنوعی تغییر خواهد داد.

خاستگاه اصلی وب معنایی  مشکلاتی است که موتورهای کاوش همواره با آن مواجه بوده اند . به عنوان مثال کلیدواژه مدار بودن فرایند بازیابی یا تطبیق واژه به واژه پرسش کاربر با مدارک موجود در پایگاه اطلاعاتی موتورکاوش ، عدم بازیابی همه مدارک مرتبط و نیز بازیابی مدارک نامرتبط فراوان ، ازجمله این مشکلات است . درپاسخ به این نقاط ضعف ، وب معنایی شکل گرفت وب معنایی از تطبیق صرف واژه ها فراتر رفته و جستجو را براساس موضوع ، ارتباط میان داده ها ، نوع داده ها و کیفیت های دیگر انجام می دهد. بنابراین فرایند تطبیق مدرک با عبارت پرسش ، می تواند به جای کلیدواژه ، مبتنی بر تطابق مفهومی باشد..

وب معنایی لایه ای از ابرداده های قابل فهم توسط ماشین بر روی وب کنونی است.دروب ، قالب بندی صفحات و نمایش آن با استفاده از زبان  اچ تی ام ال  ، و انتقال اطلاعات بین رایانه ها با استفاده ازپروتکل  اچ تی تی پی  انجام می گیرد. در وب معنایی مانند وب کنونی از پروتکل اچ تی تی پی برای انتقال فایل استفاده می شود اما از زبان اکس ام ال بجای زبان اچ تی ام ال استفاده می شود. همچنین علاوه براختصاص یو آر ال به فایل ها ، از یو آر آی [1]( شناسه متحدالشکل منابع ) استفاده می شود. در وب معنایی به منظور تسهیل ارتباط میان رایانه و انسان و ایجاد قابلیت میان کنش پذیری، آر دی اف [2] ( چارچوب توصیف منبع )  و هستی شناسی وب [3] مورد استفاده قرار می گیرد. در وب معنایی هرچیز می تواند یک منبع و دارای یو آر ال یا شناسه خاص خود باشد. منابع فقط محدود به پدیدارهای موجود بر وب ، نمی شوند در وب معنایی ، بازیابی اطلاعات به صورت دقیق و مفهومی انجام می گیرد و دقت بازیابی اطلاعات نشات گرفته از این است که همه واژه ها ، مفاهیم و چیزها [4]  ضمن ارتباط معنایی با یکدیگر دارای یو آر ال اختصاصی اند. در وب معنایی علاوه بر اینکه منابع با یو آر ال شناسایی می شوند ،داده ها با استفاده از تگ های اکس ام ال ، با ابرداده توصیف شده و ساختار بندی می شوند. با کمک آردی اف ( چارچوب توصیف منبع ) این ابرداده ها ، قابلیت توصیف و پردازش پیدا می کنند . در حقیقت برای آنکه نظام های مختلف رایانه ای ، قادر به تبادل داده ها و استفاده از آنها باشند ، باید ازسطح قابل قبولی از میان کنش پذیری برخوردار باشند .اگر چه زمینه های میان کنش پذیری با کمک اکس ام ال و آردی اف تا حدودی فراهم شده است اما به منظور انطباق معنایی بیشتر ، با کمک هستی شناسی ها ، روابط وراثتی و نوعی، میان داده ها و مجموعه ها مشخص می شود.

---

[1] URI

[2] RDF

[3] Web Ontology

[4] در وب معنایی به همه چیزها اعم از فایل ها و منابعی که ازطریق شبکه دردسترس اند و یا  در دسترس نیستند ( مانند انسان ها ، سازمان ها یا کتابهای یک کتابخانه ) وحتی مفاهیم انتزاعی که وجود فیزیکی ندارند ( مانند مفهوم پدید آورنده ) ، دارای یو آر ال اختصاصی اند.

 

میان کنش پذیری

میانکنش پذیری[1]

میان کنش پذیری یکی از چالش های فنی نسل جدید کتابخانه های دیجیتال است . منظور از میان کنش پذیری این است که سیستم های رایانه ای با تجهیزات و برنامه های متفاوت و مستقر در نقاط گوناگون چگونه با هم و درکنارهم تعامل داشته باشند .بعبارت دیگر می توان میان کنش پذیری را ، توانایی یک نظام در تعامل با دیگر نظام ها دانست بدون اینکه کاربران آن نظام ها تلاش خاصی در این جهت انجام دهند بنابراین میان کنش پذیری زمانی حاصل می شود که دو یا چند نظام فنی قادر باشند اطلاعات را بدون واسطه و به روشی که برای استفاده کننده آن نظام ها راضی کننده باشد ، مبادله کنند.پس می توان اینگونه بیان کرد که پیروی از اصول و استانداردهای مشابه و قابل اجرا در سیستم های مختلف که باعث یکپارچه سازی سیستم ها می گردد ،  نوعی"میانکنش پذیری" است.

استانداردهای میانکنش پذیری که توسط کتابخانه کنگره امریکا مطرح گردیده است عبارتند از:

استاندارد Z39.50 :    پروتکلی مستقل برای تسهیل بازیابی اطلاعات میان پایگاه های اطلاعاتی ناهمگن وبطورکلی محیط های اطلاعاتی رایانه ای

استاندارد CQL  :       زبان مشتری پسند  و پرسش در متن برای جستجو در سیستم های اطلاعاتی

استاندارد NETREF :  استانداردی مبتنی بر پروتکل انتقال فایل که برای امنیت اطلاعات در سیستم های

مرجع دیجیتالی ( براساس سوال و جواب) طراحی شده است.

استاندارد SQU/SRW : استاندارد یا پروتکلی برای جستجو و بازیابی آدرس ها در محیط وب.

بطورکلی هرحوزه ای متناسب با نیاز خود به خلق ابرداده های گوناگون پرداخته است درنتیجه طرح های ابرداده ای متنوعی براساس نیازهای خاص هرحوزه توسعه یافته اند و این امر باعث ناهمگونی و تعدد قالب های ابرداده ای شده است. اکنون موضوع میانکنش پذیری میان قالب های ابرداده ای ناهمگون  به یکی از نیازهای زیربنایی برای دسترسی به منابع درمحیط وب تبدیل شده است.میانکنش پذیری ابرداده ای به معنای اینست که قالب های ابرداده ای گوناگون بتوانند بطورهمزمان و با همدیگر مورد استفاده قرارگیرند. چنین فرایندی نیازمند قوانین و قراردادهای مشترک درباره روابط معنا شناختی ، ساخت نحوی و ساختار ابرداده هاست . روابط معناشناختی اشاره به معنای ابرداده ها دارد . ساخت نحوی همان ترتیب نظام مند عناصر ابرداده ای برای پردازش ماشینی است و ساختار را می توان الزامات رسمی در ساخت نحوی برای بازنمون پایدار روابط معناشناختی دانست.

 

روشهای میانکنش پذیری ابرداده ای

یکی از مهمترین روشهایی که امروزه برای حل مساله میانکنش پذیری مورد استفاده قرار می گیرد، روش انطباق [2]است درروش انطباق سعی می شود تا میزان انطباق عناصر یک قالب ابرداده ای با عناصر قالب ابرداده ای دیگر شناسایی شود . در این روش میان عناصر استفاده شده در یک قالب ابرداده ای با عناصر قالب ابرداده ای دیگر ارتباط برقرار می شود. این فرایند ، انتقال اطلاعات میان دو محیط اطلاعاتی که از استانداردهای ابرداده ای متفاوتی استفاده می کنند و نیز کاوش همزمان هردومحیط را میسر می سازد. باوجود استفاده گسترده از روش انطباق برای میانکنش پذیرساختن قالب های مختلف ابرداده ای ، این روش با مشکلاتی از قبیل هدررفتن داده ها [3] و تبدیل پذیری [4]روبروست.

یکی از دیگر روشهای  حل مساله میانکنش پذیری استفاده از چارچوب وارویک [5]می باشد .هدف  وارویک ، یکپارچه سازی بسته های ابرداده ایی است که از نظر منطقی و فیزیکی متفاوت باشند. معماری بکاررفته در وارویک دارای دو عنصر اساسی  "مخزن"  که واحدی برای نگهداری و یکپارچه سازی ابرداده های متعدد و ناهمگون است و  " بسته ها"  که همان مجموعه های ابرداده ای است.

---

[1] INTEROPERABILITY

[2] MAPPING

[3] DATA LOSS

[4] REVESIBILITY

[5] WARWICK

پورتال چیست؟

منظور از پورتال  درگاه یا دروازه  Gateway یا Doorway    است، دروازه ای که به تبعیت از ذات اصلی خود یعنی همان دسترسی آسان، دسترسی ما را به وب و در نهایت اینترنت راحتتر از پیش می کند و مکانی برای به اشتراک گذاری خدمات و اطلاعات توسط چندین وب سایت توانمند و  مفید می گردد.

با بوجود آمدن وب، دسترسی  آسان و سریع به خدمات و اطلاعات اینترنت ازطریق یک Application خاص با قابلیت های مشخص ، انگیزه اصلی کاربران اینترنت جهت استفاده از این شبکه گردید. پس از آن ، کاربران اینترنت به دنبال دسترسی آسانتر به خدمات و اطلاعات اینترنت بودند به عنوان مثال برای کاربران بسیار دشوار بود که برای استفاده از سرویس های مورد نیاز، هرروز  به چندین سایت مراجعه نمایند و  ثبت نام های تکراری و نیز محافظت از  شناسه  ها و رمز عبورهای  مختلف را انجام دهند ، بنابراین نیاز به هرچه راحتتر و آسانتر نمودن خدمات اینترنتی باعث شدکه وب، ناخواسته به نسل جدیدی از سرویس دهی تمایل پیدا کند که امروز  با نام   وب پورتال   معروف است.

پورتال وبگاه یا گذرگاهی است كه می كوشد خود را به اولین ایستگاه كاربران برای حركت در اینترنت تبدیل كند. در اکثر منابع ، پورتال را به عنوان یک وب سایت با ویژگی های خاص تعریف کرده اند. این وب سایت می تواند واسط بین کاربران و دیگر وب سایت های زیر مجموعه پورتال  و یا  واسط بین کاربران و اینترنت باشد. به عبارت دیگر، پورتال  عبارت است از درگاه یا دروازه ای به دنیای اطلاعات و منابع اطلاعاتی و نقطه ورود کاربران به اینترنت . پورتال این توانایی را به کاربران می دهد که  - حتی کم تجربه ترین آنها-   بتوانند از اطلاعات و خدمات ارائه شده،  استفاده نمایند.

وب پورتال همانند وب سایت یک ماهیت استاندارد  دارد و از دو زیرساخت  خدمات (Services) و محتویات(Content)  تشکیل شده است.

پورتال چیزی مشابه یک سیستم عامل عمل می کند بدانگونه که علاوه بر برقراری ارتباط سیستم عامل با سخت افزار، دسترسی کاربران را به پوشه ها و فایل های موجود در هارد دیسک  آسان تر می کند.در یک تشبیه ساده می توان قدرت و کارایی یک وب سایت را نسبت به پورتال مشابه محیط   DOS نسبت به محیط ویندوز  تلقی کرد ، با این تاکید که بهرحال درنهایت  تمامی این امکانات در محیط ویندوز با توجه به داده های موجود در هارد دیسک به کاربر داده می شوند.

قابلیت های  پورتال

 قابلیت دسته بندی ، طبقه بندی ، مدیریت و گردآوری مطالب و محتویات

 ارائه ابزارهایی جهت تولید و توسعه مطالب و محتویات

 قابلیت ارائه محتویات و مطالب روی هر نوع سامانه و بستری

 قابلیت تامین امنیت مناسب ، پشتیبانی از زبان های مختلف

 سهولت دسترسی به اطلاعات ، قابلیت شخصی سازی

 قابلیت جستجو و نمایه سازی مطالب و محتویات 

 قابلیت مرور مطالب و محتویات دسته بندی شده

 قابلیت ارائه یك رشته خدمات از طریق مؤلفه های قابل جایگزینی و سفارشی سازی .

 انواع پورتال

پورتال ها را می توان از منظرهای مختلف تقسیم بندی نمود. از لحاظ دامنه تحت پوشش به دو دسته پورتال های افقی و پورتال های عمودی تقسیم می شوند.

 پورتال های افقی پورتال هایی هستند كه محدودة تحت پوشش آنها بسیار وسیع است. به عنوان مثال وبگاه یاهو یك پورتال افقی است كه تقریباً اكثر موضوعات مورد علاقه مردم را پوشش می دهد.

پورتال های عمودی پورتال هائی هستند كه دامنه شمول آنها یك موضوع یا یک حوزه خاص است. این پورتال ها دارای محدوده تحت پوشش محدود ولی دارای عمق زیاد هستند. بدین معنی كه روی یك موضوع خاص تعمق دارند و به صورت تخصصی بدان پرداخته اند.

  خدمات پورتال

سرویس های یک وب پورتال تنوع بیشتری نسبت به  یک وب سایت دارند. از مهم ترین سرویس های اصلی پورتال می توان به موارد زیر اشاره کرد:
موتور جستجو، ایمیل،  فضای رایگان و یا وبلاگ، ارائه اطلاعات مختلف (مسافرت، پزشکی و....)،اخبار، فرمت های مختلف گفتگو و چت.... . همچنین وب پورتال ها سعی می کنند سرویس های مطلوب وروزآمدی را در کنار سایر سرویس های اصلی در اختیار کاربران  قرار دهند تاکاربران بیشتری را جلب نمایند.

 ویژگی های پورتال

از مهم ترین ویژگی های پورتال که در تعریف علمی از آن به عنوان قابلیت و سرویس یاد شده است ، امکان بر قراری ارتباط دو سویه میان کاربران است.در پورتال ها این امکان به کاربران داده می شود که بتوانند از طریق چت با یکدیگر در  تعامل باشند.همچنین امکان شخصی سازی یکی دیگر از مهم ترین عوامل خدماتی پورتال بحساب می آید و  سبب رضایت مخاطبان و کاربران پورتال ها شده است چرا که با امکان شخصی سازی ، کاربران می توانند نحوه دسترسی به بخش مدیریتی، سرویس ها و اطلاعات را با امنیت  کامل و به دلخواه تغییر دهند. از اطلاعات خود فایل پشتیبان تهیه کنند ، کلید های میان بر بکاربرند ،   سطح دسترسی افراد به اطلاعات را تعریف کنند و....

 بطورکلی ویژگی های پورتال به شرح زیر می باشد:

   - ارائه شخصی سازی اطلاعات و کاربری های پورتال بر حسب نیاز کاربر توسط کاربر یا مدیر پورتال .

-    ارائه سیستم های جستجو و دایرکتوری به گونه ای که کاربر در کمترین زمان ممکن به اطلاعات دست یابد.

   - ارائه امکان شخصی سازی برای تغییر ظاهر و ساختار پورتال به ازای هر کاربر .
   - ارائه ساز و کار مدیریت اطلاعات به افراد مسوول پورتال.
   - ارائه مکانیزم هایی به مدیران پورتال برای پاسخگویی به نیازهای افراد مختلف در سازمان.
 -    پشتیبانی و برقراری ارتباط با منابع خارج از پورتال نظیر وب سرویس و سایتهای دیگر ، برای دریافت اطلاعات و سرویس های مورد نیاز .
 -    عدم وابستگی به Platform   خاص بطوری که برای تمامی افراد با سیستم عامل ها و مرورگرهای مختلف قابل دسترس باشد.

Single sign-on  -  مکانیزمی که به وسیله آن کاربر تنها با یک بار ورود به سیستم به تمام سرویس ها و اطلاعات

    محدوده خوددسترسی داشته  باشد.    

  -راهکارهای امنیتی به منظور تعیین سطوح دسترسی کاربران و نقش هر کاربر در سیستم. این سطح دسترسی شامل  

     بازدیدکنندگان و مسوولین پورتال می شود.
 -    ساختار مشخص برای ارائه اطلاعات به کاربر
   - ساختار پیمایش ساده به گونه ای که کاربر با کمترین کلیک به مکان ، سرویس و یا اطلاعات مورد نظرش دست یابد .
   - ایجاد امکان ارتباط کاربران با مسولین پورتال و دیگر کاربران پورتال به صورت همزمان (چت ) وغیر همزمان.
   - ارائه سرویس های متداول در اینترنت
   - ارائه مکانیزمی که از طریق آن کاربران بتوانند در بخش های مختلف پورتال عضو شده و در صورت تغییر اطلاعات آن  بخش و یا افزودن اطلاعات جدید ، ایمیل دریافت کنند.
   - ارسال پیام به ازای رویدادهایی که برای کاربر مهم هستند . این سیستم با استفاده از ایمیل و یا خود پورتال پیامی برای مشتری ارسال کرده و به او می گوید که رویداد درخواست شده اتفاق افتاده است . به عنوان مثال کاربران می توانند در بخش تنظمیات خود ، برای دریافت پیامهای شخصی ، دریافت یک وظیفه ، دریافت یک خبر با عنوانی خاص "دریافت پیام "  را درخواست کنند.
   -مدیریت گردش کار - تمامی فرآیندها دارای یک روند اجرایی هستند . این فرآیند به بخشهای مختلف تقسیم شده و با زمان  بندی مشخص به افراد مختلف اختصاص داده و انجام می شوند.

حداقل امکانی که به بهتر شدن کیفیت فرآیند کمک می کند ، پیاده سازی آن بر روی کاغذ می باشد. اما آیا این امکان کافی است؟ آیا بدین وسیله می توان علاوه بر روند کار ، نحوه انجام کار و زمان بندی آن را کنترل کرد ؟ یکی از امکانات پورتال ارائه مدیریت گردش کار است. بر این اساس می توان فرآیندی در سیستم تعریف کرد و با استفاده از امکانات " زمان بندی " و "فازبندی " ، فرآیند را به وظایف کوچک تر تقسیم کرد ؛ به گونه ای که هر وظیفه نه تنها نشان دهنده فرد انجام دهنده ، بلکه نمایش دهنده زمان بندی انجام فرآیند نیز باشد. حال اگر بخش مدیریت گردش کار کنار سیستم Alert و یا ارسال پیام از تقویم شخصی قرار گیرد ، می تواند کمک موثری در نظارت و پیش برد آن فرآیند نماید. همچنین توصیف گرافیکی فرآیند برای ایجاد کننده فرآیند و کسانی که در انجام فرآیند سهیم هستند، این امتیاز را دارد که بتوانند درک بهتری از آن داشته باشند و حتی فرایند را اصلاح کنند تا در زمان بندی ها صرفه جویی شود .
علاوه بر این ، در صورتی که فرآیند انتخابی در طول زمان انجام خود، احتیاج به بهره گیری از بخش های مختلف پورتال داشته باشد ، می تواند معیارخوبی برای شناخت ارتباطات لازم  بین بخش های های پورتال باشد.

 

نسل اول پورتال:
اولین پورتال ها، که از آنها تحت عنوان نسل اول نام برده می شود، بر فراهم نمودن محتویات ایستا، مستندات و همچنین خوراک های اطلاعاتی زنده در صفحات وب مبتنی بودند. نمونه این نسل ، سایت یاهو است. این پورتال ها در محیطی به هم پیوسته، اهداف مشابهی را دنبال کرده و صفحه واسط مشخص و منحصر به فردی را برای دستیابی به مجموعه اطلاعات توزیع شده در سراسر شرکت یا سازمان خود، در اختیار کاربر می گذاشتند. این اطلاعات معمولا شامل اخبار شرکت، شرایط و فرم های استخدام، اطلاعاتی مربوط به کارکنان و چگونگی ارتباط با آنها، مستندات رسمی و سیاست های اعلام شده شرکت و همچنین لینک های ارتباطی مفید بود.

نسل دوم پورتال:
نسل دوم پورتال ها بر اطلاعات مشخص تر و نرم افزارها متمرکز بود. در اساس شباهت زیادی به خصوص در زمینه فراهم آوردن اطلاعات با نسل اول داشتند با این همه تفاوت مهمی نیز وجود داشت. این پورتالها  امکان همکاری کاربران را در محیطی به هم پیوسته فراهم می کردند و همین امکان، نقطه تمایز آنها با نسل پیشین محسوب می شد.  پورتال های نسل دوم قابلیت همکاری متقابل را در ادارات مجازی برای تیم های کاری و به منظور انجام وظایف شان فراهم می ساختند. نسل دوم پورتال ها سرویس های متعددی داشتند که از جمله آنها می توان به سرویس های مدیریت محتوا ( سازمان دهی و مدیریت اطلاعات مرتبط ) و سرویس های همکاری (که به کاربران امکان می داد با یکدیگر گپ زده و برای یکدیگر ایمیل فرستاده و قرار ملاقات تنظیم کنند) اشاره کرد. در این پورتال ها قابلیت تعریف گروه های کاربری نیزفراهم آمده بود. به بیان دیگر این پورتال ها ساز و کار همکاری داخلی را در یک سازمان فراهم می ساختند.

نسل سوم پورتال:
نسل سوم با هدف ایجاد فضای مجازی تجارت الکترونیک  بوجود آمد. پورتال های نسل سوم به عنوان واسط ارتباطی کارمندان، تهیه کنندگان، تولید کنندگان و مشتریان قلمداد می شوند. ویژگی فوق العاده این پورتالها امکان مرتبط شدن نرم افزارهای مستقر در سرورهای مختلف است. به بیان دیگر، این پورتال ها نقطه به هم پیوستن محتویات و برنامه های کاربردی مستقر در سرورهای مختلف بطور همزمان و با استفاده از همکاری سرویس های خدماتی آنان اند. به علاوه امکان دسترسی به محتویات و امکانات سیستمهای مختلف را از طریق ابزارها و تجهیزات متنوع، بسته به نیاز کاربر امکان پذیر می کنند. این گروه پورتال ها مجموعه قابل توجه و ارزشمندی از اطلاعات، مستندات، امکانات و قابلیتهای نرم افزارهای مرتبط را از طریق درگاه واحدی برای کاربر فراهم می کنند.

به علاوه، این پورتالها به صورتی خودکار و بر اساس نقش کاربران هدفمند شده و ویژگیهایی خاص آنها پیدا می کنند. به بیان دیگر، نحوه نمایش، محتوی و امکانات در دسترس، بسته به نقش تعریف شده برای کاربر به گونه ای منحصر به فرد در اختیار او قرار می گیرد. کلید توسعه آینده این نسل از پورتال ها، ایجاد چهارچوب های کاری باز ( از قبل تعریف نشده ) برای سرویس های عمومی خواهد بود.

انواع پورتال ها
یک سازمان ، مجموعه متنوعی از کاربران دارد که از جمله آنها می توان به مشتریان، شرکا، کارمندان اشاره کرد. همه این کاربران علاقمندند از اطلاعات و خدمات آن سازمان استفاده کنند. کاملا آشکار است که هر کدام از آنها نیازهای خاص و اغلب متفاوتی دارد. برای پاسخگویی به این تنوع، انواع مختلف پورتال ایجاد شده و مورد استفاده قرار می گیرد. به طور کلی بر حسب چگونگی پاسخگویی به نیازهای کاربران، پورتال ها را می توان در چهار گروه زیر دسته بندی کرد:

Business to Customer Portal (B2C)
این نوع از پورتال دسترسی مستقیم مصرف کننده را به مجموعه وسیعی از اطلاعات و خدمات فراهم می کند . برای مثال، اطلاعاتی مانند "راهنمای استفاده از محصولات" و "وضعیت سفارش مشتری " در خرید های خود و همچنین امکانات ارتباطی کاربر با بخش پشتیبانی مشتریان در این پورتال ها پیش بینی می شود. مانند هر پورتال دیگری، یک پورتال B2C معمولا به گونه ای ارائه می شود که نیازهای مشتریان خود را پاسخ دهد.

Business to Business Portal (B2B)
نوع دیگر پورتال در زنجیره مدیریت منابع شکل می یابد. در این نوع پورتال اطلاعات لازم برای تولید کنندگان،تهیه کنندگان، نمایندگی ها و همچنین توزیع کنندگان، به گونه ای مناسب و دسته بندی شده جمع آوری و در اختیار آنان قرار می گیرد. نمونه عمومی پورتال B2B - برای مثال، یک شریک تجاری را قادر می کند تا به بخشهایی از اطلاعات و امکانات مانند سفارش خرید و صدور فاکتور دسترسی داشته و از امکانات این بخشها استفاده کند. به هم پیوستن برنامه های کاربردی یکی از پیشنیازهای لازم برای یکپارچه سازی محیط های تجاری در بستری واحد و ایجاد محیط مجازی لازم برای کسب و کار است. محیطی که در آن امکان تهیه کالا یا خدمات، صدور صورت حساب خرید و فروش، دسترسی به اطلاعات تولید و دیگر امکانات مرتبط با نیازها فراهم می اید.

B2E
این پورتال ها که اغلب با عنوان پورتال های اینترانتی شناخته می شوند معمولا به منظور تجمیع، انتشار و به اشتراک گذاری اطلاعات و خدمات به پرسنل یک سازمان ایجاد می شوند. B2E ها به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
پورتالهای کارکنان که امکان دسترسی به محتویات به هم پیوسته ای مانند اخبار شرکت، اطلاعات سخت افزاری و نرم افزاری، موتور جستجو و منابع فنی و گزارشها را در اختیار می گذارد. اطلاعات این نوع پورتال معمولا در دسترس همه کارکنان یک سازمان قرار می گیرد. این پورتال کارکنان و شاغلین یک سازمان را قادر می کند تا از طریق گپ و گروههای گفتگو با یکدیگر در تماس بوده و با یکدیگر همکاری کنند. عموما، این پورتال ها امکاناتی نظیر ثبت نام در یک کلاس و یا یک اردو را نیز در اختیار کاربر خود قرار می دهند. به علاوه کاربران این پورتال معمولا می توانند اطلاعات شخصی خود مانند نام و کلمه عبور را تغییر دهند.

Knowledge worker portal  که با یک یا مجموعه اهداف مشخص مثلا فروش یک محصول، ایجاد می گردد. این پورتال ها مجموعه ای از محتویات را به منظور پشتیبانی از فرآیند یا فرآیندهای مشخصی در اختیار می گذارند. برای مثال یک برنامه تکنسین خودکار ممکن است نیازمند منابعی از برنامه های کاربردی دیگر ، مثلا برنامه های تعمیر و نگهداری باشد تا بتواند اطلاعات لازم در زمینه تاریخچه بازبینی و تعمیر، زمان بندی تجهیز و یا قطعات و لوازم مورد نیاز برای تعمیر آن را کسب کند.

پورتال های عمومی ( Mega Or Public Portal )
این پورتال ها با عنوان پورتال های اینترنتی شناخته می شوند و مهمترین ویژگی آنها فراوانی مخاطبانشان است. این نوع از پورتال ها نیز در دو گروه دسته بندی می شوند:

پورتال های عمومی که تمامی کاربران اینترنت را مخاطب قرار می دهند (برای مثال Yahoo ، Excite، Google و مانند آن)،
پورتال های خاص ( صنعتی، بازرگانی، خدماتی ) که به آنها پورتال های عمودی نیز گفته شده و مخاطبان محدود و مشخصی دارند ( مانند پورتال های بانکها، سازمانهای دولتی، وزارتخانه ها و( …
باید توجه داشت که یک پورتال می تواند از پیوند انواع پورتال های دیگر ایجاد شود. به علاوه همانطور که یک سازمان کاربران متنوعی دارد، گاهی  لازم است که پورتال های مختلفی برای پشتیبانی از نیازهای آنان داشته باشد.


کارکرد های پورتال

یک پورتال مجموعه اطلاعات و خدمات را یکجا و در یک محل جمع آوری می کند.
هدف اصلی فراهم آوردن امکان دسترسی آسان به هرچیزی ( اطلاعات و خدمات ) است که یک کاربر برای انجام وظایف و مسئولیت هایش به آن احتیاج دارد، صرف نظر از اینکه منبع آن کجا باشد.

اطلاعاتی که یک پورتال فراهم می کند .
داده های ساخت یافته. داده هایی که به صورتی سازمان یافته اند که امکان جستجوی آسان آنها وجود داشته باشد ( اغلب به صورت سلسله مراتب و بر اساس کلمات کلیدی). فهرست الفبایی کتابهای یک کتابخانه مثال خوبی از داده های ساخت یافته است. داده های ساخت یافته اغلب شامل، گزارشها، تحلیلها، پرس و جوهای مشخص و دیگر انواع دانش مرتبط با کسب و کار است.
داده های بدو ن ساختار، که جستجو در آنها معمولا دشوار بوده و خارج از یک بانک اطلاعاتی قرار دارند. از این نوع داده می توان متن ها، صوت، تصویر و یا گرافیک و اشکالی مانند مستندات Office ، memos ، ایمیل، قرارهای ملاقات را مثال زد.
اطلاعات خاص ،که شامل محتویات قابل خرید و فروش ( مثل انواع اخبار، گزارشها، اطلاعات مربوط به سهام، کاریکاتورها و محتویات بی اهمیت) بوده و مخصوصا به منظور استفاده در فرایندهای تولیدی دیگر تهیه و در اختیار قرار می گیرند.

خدماتی که به وسیله یک پورتال فراهم می شود.
همکاری:      (با عنوان خدمات ارتباطی نیز شناخته می شود ) و به کاربران اجازه می دهد تا با یکدیگر گپ بزنند، در بحثهای گروهی مشارکت داشته باشند، مطالب خود را در اختیار دیگران قرار دهند و...
مدیریت محتوی  : که انواع جستجو ها، رهگیریها را مدیریت کرده و همچنین قابلیتهای خاصی را به منظور استخراج داده ها در اختیار می گذارد.
خدمات شخصی  :  (با عنوان خدمات تراکنشی نیز نام برده می شود ) که کاربران را قادر می سازد تا با دیگر سیستمها مثلا سیستمهای فروشنده و یا نماینده یک محصول  مستقیم و بدون واسطه مرتبط باشند.

معمولا این قابلیت به کاربر امکان می دهد تا برای مثال فعالیتهای زیر را انجام دهد:
 -محصولات یک سازمان را خریداری کند. ملاقات های خود را زمان بندی کند . حساب خود را مشاهده یا تراز کند..در کلاس مورد علاقه خود ثبت نام کند…..

هر پورتال می تواند در اندازه لازم برای شخص و یا گروه سازمان دراید.

یکی از ویژگیهای جالب یک پورتال شکل و عملکرد متفاوت آن برای اشخاص مختلف است. یکی از روشهایی که به این منظور استفاده می شود، متناسب سازی و تغییر شکل و قابلیتهای پورتال بر حسب خواسته ها یا تجارب شخص یا گروه استفاده کننده از آن است. به همین دلیل است که کاربران متفاوت شکل متفاوتی از یک پورتال مشاهده کرده و اطلاعات و خدمات متفاوتی در اختیار ایشان قرار می گیرد:
امکان personalizeنمودن صفحه ( یعنی تغییر بر حسب خواسته ها وتجارب شخص یا گروه ) در پورتال پیش بینی شده است. اغلب این انتخاب بصورت خودکار و بر اساس نقش کاربر (مثلا پست سازمانی وی) انجام می شود. برای مثال وقتی کارمند فروش به سیستم وارد می شود، به صورت خودکار فهرستی از جدیدترین محصولات برای وی به نمایش در می آید. با این همه در بعضی از پورتال ها انتخاب محتوی نمایش داده شده به کاربر محول می شود تا در زمان ورود به پورتال خود ، آن را انتخاب کند.
امکان  Customize کردن یک پورتال شامل انتخاب چگونگی شکل ظاهری آن (مثلا رنگ و چیدمان صفحه)،مدل مرورگر و محل نمایش محتویات روی صفحه است. یک پورتال می تواند حتی برچسب و عنوان تجاری مشخصی داشته و ظاهر متفاوتی را برای انواع کاربرانش به نمایش گذارد. این دو ویژگی به پورتال امکان می دهد تا مجموعه مشخص و تعریف شده ای از کاربران (مثلا مشتریان، شرکا و یا کارکنان) را هدف قرار دهد. بعضی از پورتال ها حتی می توانند برای هر کاربر مشخص، شکل و شمایل متفاوتی از خود نشان دهند.

یک پورتال در هر زمان و از هرمکانی همیشه در دسترس است.
از آنجا که پورتال ها برای استفاده در محیط وب ساخته می شوند، در هر زمان و از هر مکانی با استفاده از یک مرورگر استاندارد وب در دسترس اند. انواع تجهیزات مبتنی بر وب نیز از جمله تلفنهای موبایل، دسترسی به پورتال ها را به غایت آسان و مفید کرده اند.

ربط چیست؟

مفهوم ربط و نقش آن در بازیابی اطلاعات

مفهوم ربط قرنها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است . مورتیمر و دیگران دردهه 1950 نخستین نظامهای بازیابی اطلاعات را بنا نهادند ومساله مربوط و نامربوط بودن اطلاعات را مورد توجه قرار دادند.

ربط با دو رویکرد ذهنی و عینی مورد بررسی قرارمی گیرد. درنگرش عینی ، تاکید بر نظام های بازیابی اطلاعات است ومحتوای مدرک مد نظر قرار می گیرد درحالیکه در رویکرد ذهنی تاکید بر استفاده کنندگان نظام بازیابی است و نه تنها محتوای مدرک بلکه موقعیت دانش استفاده کننده در زمان جستجو نیز مورد توجه قرار می گیرد.

ربط یکی از مهمترین مفاهیم اطلاع رسانی محسوب می شود مفهوم ربط هسته اصلی فعالیتهای طراحی نظام های بازیابی اطلاعات و ارزیابی آنهاست.ربط مفهومی فردی وکیفیتی انتزاعی است . ربط میزان مرتبط بودن مدرک با نیازاطلاعاتی است .حریری معتقد است ربط یعنی رابطه بین یک مدرک و یک پرسش که درواقع همان نمایش نیاز اطلاعاتی است .کوهن معتقد است ربط یعنی رابطه میان یک گزاره درست و یک سوال قابل پرسش. او می گوید معیارهای ربط در افراد مختلف متفاوت است. ربط عبارتست از رابطه بین سندودرخواست و تناسب ( انطباق) یعنی رابطه بین سند و نیاز اطلاعاتی پس ربط بیشتر رابطه بین سند و نمایه است و تناسب بیشتر رابطه بین سند و استفاده کننده است.

براساس نظریه ربط روانشناختی، نباید تصور کرد که مدرک خاصی برای پرسشی خاص همیشه وتوسط همه کس مرتبط تلقی می شود پس ربط مفهومی نظری است و استفاده کننده اطلاعات بهترین قضاوت کننده درمورد ارتباط مدرک و نیاز اطلاعاتی هستند.

در تعریفی جامعتر ربط معیاری برای ارزیابی نظام های بازیابی اطلاعات وکارائی کاوش هاست.ربط با دومعیار جامعیت و مانعیت سنجیده می شود.

جامعیت ومانعیت

جامعیت ومانعیت مفاهیمی هستند که برپایه مفهوم ربط شکل گرفته اند. جامعیت نرخ موفقیت است  و مانعیت نرخ پذیرش . مانعیت  عبارتست از نسبت تعداد اسناد بازیابی شده مربوط به تعداد کل اسناد مربوط موجود در مجموعه.بعبارت دیگر مانعیت صحت یک جستجو را می سنجد یا توانایی یافتن اسناد مربوط را نشان می دهد.

جامعیت و مانعیت رابطه معکوس دارند.افزایش یک باعث کاهش دیگری می گردد.بهترین حالت آنست که جامعیت و مانعیت باهم برابر باشند. یعنی بازیابی کلیه مدارک مرتبط ( جامعیت) بدون مدارک نامرتبط ( مانعیت) . کل نگری باعث جامعیت و جزئی نگری باعث مانعیت می شود.

 

فهرستنویسی منابع دیجیتال

فهرستنویسی منابع دیجیتال

استاندارد آر.دی.ای

آر.دی.ای[1] یک محصول تحت وب و ابزاری برای فهرستنویسی منابع دیجیتال است که بجای قواعد فهرستنویسی به کار می رود و امکان توصیف و دسترسی به انواع منابع آنالوگ و دیجیتال را فراهم می کند. استاندارد آر.دی.ای به منظور حفظ سازگاری با پیشینه های فعلی و امکان تداوم کاربران انگلوامریکن 2، براساس نقاط قوت انگلوامریکن 2 بنا نهاده شده است . استفاده از این استاندارد منجر به تولید پیشینه هایی می شود که در محیط دیجیتال ( اینترنت ، اپک های وبی ) قابل استفاده باشند. کویل معتقد است آر.دی.ای نوعی تعدیل ( نه انقلاب) در قواعد پیشین ( انگلوامریکن) است و هنوز برگذشته استوار است.آر.دی.ای استانداردی است که هنوز به مرحله تکامل نرسیده اما نسبت به انگلوامریکن2 دارای افق دید بالاتری است.

نقاط قوت آر.دی.ای

-         آر.دی.ای مشتمل بر قواعدی است که فهرستنویس، بدون اتکا به تفاسیر ، می تواند به سادگی از آن دستورالعمل ها در فهرستنویسی منابع استفاده نماید.

-         آر.دی.ای بدلیل وجود تدابیر، منابع و روشهای جدید، فرایند توصیف و دسترسی به انواع منابع را تسهیل نموده است.

-         نیازهای کاربران در آر.دی.ای در الویت قرارگرفته تا کاربران بتوانند به راحتی به منابع موردنظر دست یابند.

-         میان کنش پذیری آر.دی.ای با مارک و دابلین کور و سایر پیشینه های ابرداده ای

 مزایای آر.دی.ای. نسبت به قواعد انگلوامریکن 2

-         استفاده از واژگان جدید

-         ارائه ساختاری جدید

-         برخلاف انگلوامریکن 2 که براساس قواعد ISBD ایفلا عمل می کرد، آر.دی.ای مطابق قواعد اف.آر.بی.آر  ایفلا تدوین شده است.

-         آر.دی.ای نسبت به انگلوامریکن 2 کاربردپذیری و کاربرمحوری بیشتری دارد.

-         آر.دی.ای هم نیازهای اطلاعاتی کاربران و هم تسهیل کار فهرستنویسان را مدنظر دارد.

-         آر.دی.ای استاندارد محتوایی است و به ایجاد طبقه بندی محتوا ، رسانه و محمل های اطلاعاتی که به راحتی قابلیت گسترش داشته و بتوانند منابع جدید را پوشش دهند ، عنایت دارد.

-         در آر.دی.ای بجای سرشناسه ، از نقطه دسترسی اولیه [2]  و بجای سرشناسه افزوده از نقطه دسترسی ثانویه  و بجای کنترل مستند از کنترل نقطه دسترسی استفاده می شود.

-         برای استفاده از آر.دی.ای لازم است یک استاندارد نشانه گذاری ( مانند مارک 21 یا دابلین کور) و نیز یک استاندارد نمایش ( نظیر ISBD  و یا اپک محلی)  انتخاب شود .تنها بعد از مشخص کردن موارد فوق است که فهرستنویس خواهد توانست با استفاده از عناصر ابرداده ای آر.دی.ای اقدام به فهرستنویسی نماید.

-         انگلوامریکن گاهی بیش از آنکه یاریگر فهرستنویس باشد باعث سردرگمی او می شود

-         ساختار انگلوامریکن برای منابع دیجیتال و اینترنتی کارائی ندارد.

-         انگلوامریکن گسترش پذیری لازم را  برای توصیف منابع دیجیتال و آنالوگ و امکان دسترسی به آنها ندارد.

-         درانگلوامریکن منابع اطلاعاتی براساس قالب به گروههایی تقسیم می شدند که ویژگی های مشابهی داشتند ( مانند کتابها ، نقشه ها ، نسخ خطی ، موسیقی ، تصاویر متحرک ، ...) هریک از این گروه ها در انگلوامریکن فصلی را بخود اختصاص داده و قواعد مربوط به آن گروه را بیان می کند و در هنگام مقتضی فهرستنویس را به فصل اول که حالت عمومی دارد ارجاع می دهد.

-         فصل منابع الکترونیکی انگلوامریکن بجای پرداختن به منابع اینترنتی و چند رسانه ای به برنامه های رایانه ای منحصر شده است.

-         برخلاف انگلوامریکن 2 ، آر.دی.ای براساس عناصر اصلی و فرعی نظم یافته است

-         در آر.دی.ای  نوع قالب اطلاعاتی تبدیل به نوع توصیف شده است.در واقع عنوان ، جایگزین قالب گردید.

-         عناصر داده ای آر.دی.ای در دوگروه قرار می گیرند عناصر اصلی( اجباری) و فرعی ( اختیاری)

-         آر.دی.ای امکان فهرستنویسی ساده ، جامع و تحلیلی را فراهم می کند . این استاندارد مجموعه جامعی از دستورالعمل ها و دستورات توصیف و دسترسی به منابع را فراهم می کند.

   اف. آر.بی.آر [3]

نخستین تلاش ها برای بازنگری در ماهیت و چگونگی عمل واحد پایه سازماندهی اطلاعات در فهرستهای رایانه ای است که از سال 1990 آغاز شد. این تلاش به منظور بهبود روند فهرستنویسی دریک محیط چند قالبی انجام شد. اف.آ.ر.بی.آر مدلی مفهومی ارائه می دهد که نوعی رده بندی مبتنی بر رابطه است این مدل دیدگاه فهرستنویسی را از حالت توجه صرف به خود پیشینه فهرستنویسی به سمت ایجاد پیشینه فهرستنویسی با در نظرگرفتن نیازهای کاربران تغییر داده است بنابراین تاکید اف آر بی آر بر مرکزیت نیازهای کاربران است. استاندارد اف آر بی آر مبنایی مفهومی برای آر.دی.ای فراهم می کند بعبارت دیگر آر.دی.ای از اف.آر.بی.آر به عنوان مبنایی برای تعریف مجموعه ای از عناصر داده ای اجباری استفاده می کند.

 اف.آر.ای.دی[4]

مدل مفهومی دیگری از ایفلا است که درآن مواردی نظیر شخص ، تنالگان ومکان مطرح می شود. بطورکلی مدلهای ذکرشده در بالا درنتیجه تلاشهای بین المللی برای رفع چالش مربوط به محیط های اطلاعاتی متغیر ، ظهور اشکال جدید منابع اطلاعاتی و افزایش تراکم در نظام های اطلاعاتی بوجود آمده است.

---

[1] RDA

[2] Primary access point

[3] FRBR

[4] FRAD

هستی شناسی چیست؟

هستی شناسی [1]

آنتولوژی از دو واژه onto  به معنی هستی وlogic  به معنی مطالعه بوجود آمده است.هستی شناسی شاخه ای از علم فلسفه است که به مطالعه ماهیت هستی می پردازد.هستی شناسی در وب معنایی ، واژه ها و ارتباط بین آنها را در دامنه ای که استفاده می شوند نشان می دهد. یک هستی شناسی معمولا شامل توصیف سلسله مراتبی از مفاهیم مهم درحوزه ای خاص ، درکنار توصیف ویژگی های هر مفهوم است .

تیم برنرزلی ، آنتولوژی را برای وب معنایی اینگونه معرفی می کند: " متن یا فایلی که ارتباط بین عناصر را تعریف می کند".

عناصر اصلی تشکیل دهنده آنتولوژی عبارتند از : مفاهیم ، ارتباط بین آنها و خصوصیات آنها. به عبارت دیگرآنتولوژی ارتباط بین مفاهیم دراسناد وب و دردنیای واقعی را مشخص می کند. به این ترتیب اسناد مربوطه توسط ماشینها قابل پردازش و قابل فهم می شود و اشتراک گذاری اطلاعات تسهیل می گردد.

درهستی شناسی می توان داده ها را با روابطی دقیق تعریف کرد و بر روی آنها محاسبات منطقی انجام داد. بنابراین می توان داده های جدیدی را از داده های موجود و با کمک قواعد منطقی تعریف شده ، بدست آورد. با وجود آنتولوژی و فراداده این امکان وجود دارد که رایانه و انسان زبان یکدیگر را بفهمند. Owl  و   OIL و OML  از زبانهای بیان آنتولوژی هستند. OWL واژه نامه ای غنی تر و رساتر برای تعریف هستی شناسی های وب معنایی است که براساس آر.دی.اف ساخته شده است.

 

---

[1] ontology

کتابخانه دیجیتال

تعریف کتابخانه دیجیتال

 كتابخانه دیجیتال درواقع همان کتابخانه سنتی است که در آن گردآوري، سازماندهي، ذخيره و اشاعه اطلاعات موردنياز جامعه استفاده‌كننده در قالب دیجیتال صورت مي پذيرد و دسترسي سريع و كارآمد به انواع منابع اطلاعاتي را در محيط الكترونيكي فراهم مي‌سازد.

  ضرورت  ايجاد كتابخانه ديجيتال

·     اصلاح و بهينه سازي شيوه هاي انتخاب و خريد منابع علمي

·     صرفه جويي در هزينه هاي خريد و اشتراك

·    سرعت و سهولت در دسترسي به منابع علمي و روزآمد

·     دسترسي همزمان به انواع منابع الكترونيكي در يك محيط الكترونيكي واحد

·     دسترسي به منابع از راه دور و بدون محدوديت جغرافيايي

·     امكان دسترسي الكترونيكي به شماره هاي پيشين مجلات

·     كمك به محققين به منظور سهولت در انتشار مقالات علمي

·     افزايش كمي و كيفي پژوهش هاي راهبردي و كاربردي

·     ايجاد كنسرسيوم كتابخانه هاي كشاورزي

 

 محتواي كتابخانه دیجیتال

·     منابع اطلاعاتی  در قالب الکترونیکی (متن ، صوت، تصویر، ویدیو )

•     نسخه‌های الکترونیکی منابع چاپی موجود در کتابخانه‌ها (گزارش‌هاي نهايي طرح‌هاي تحقيقاتي، پايان نامه ها، کتاب‌ها ، مجلات و منابع دیداری و شنیداری ، نسخ خطی ، نقشه‌ها و...)

• منابع اطلاعاتی کیفی، معتبر و منحصر به فرد وبي

•   منابع اطلاعاتي قابل دسترس در وب‌سايت ساير کتابخانه‌ها‌

 

 ویژگی‌های کتابخانه دیجیتال 

•     به كارگيري کتابداران و متخصصان رایانه و شبکه

•     عدم ارتباط رو در رو كتابدار با كاربر

•     ايفاي نقش به عنوان مکمل كتابخانه‌هاي سنتي

•     امكان بهره گيري ازمنابع علمي بيرون از كتابخانه

•   ارائه انواع منابع علمي بدون درنظر گرفتن نوع یا  فرمت آنها

•     دسترسي به کتاب‌ها و منابع خاص و منحصر به فرد و كمياب

•     امكان استفادة همزمان چندین کاربر از یک منبع خاص

•     دسترسی سریع‌تر، مؤثرتر، و بیشتر به اطلاعات علمی

  

ابزارهای کتابخانه دیجیتال

Federated Search Technology

استفاده از این تکنولوژی در كتابخانه ديجيتال اساتيد و محققین را قادر می‌سازد تا در یک محیط واحد و در یک زمان به جستجوی تمامی منابع کتابخانه دیجیتال کشاورزی ایران پرداخته و نتایج جستجو را در یک محیط واحد ببینند.

 Link Technology

با استفاده از تکنولوژی Open URL “كتابخانه ديجيتال کشاورزی ایران“ مجهزبه فنآوری Link می‌باشد. با استفاده از این فنآوری کتابخانه دیجیتال به صورت یک پیکره واحد در اختیار کاربر قرار می‌گیرد. این بدان مفهوم است که تمامی منابع اعم از بانک اطلاعاتی، ژورنال الکترونیکی، کتب الکترونیکی و منابع الکترونیکی با  استفاده از این تکنولوژی به یکدیگر مرتبط می‌گردند.

 Single Sign on

با توجه به ماهیت کاربران کتابخانه دیجیتال کشاورزی ایران محققین مایلند در هر زمان و مکان از منابع کتابخانه دیجیتال کشاورزی ایران استفاده نمایند. تکنولوژی Single Sign on در IDL با استفاده از Athens Login قادر است اعضای کتابخانه دیجیتال را با یک User Name    و  Password  واحد در تمامی زمان‌ها و هر مکانی به همه منابع الکترونیکی   “كتابخانه ديجيتال کشاورزی ایران“   متصل نماید.

   فن آوری PUSH

امكان تعريف موضوع يا كليدواژه در فايل پژوهشي و دريافت جديدترين منابع علمي منتشر شده در فاصله زماني مشخص از طریق پست الکترونیک.

 انواع تکنیک های  PUSH

 TOC Alert  

هم اكنون بيش از 10000 عنوان ژورنال الكترونيكي معتبر دنيا در قالب 230 موضوع تخصصی در  علوم کشاورزی، علوم زیستی، علوم پایه، مهندسی و علوم انسانی در IDL سازماندهي شده‌اند که اساتيد و محققين  وزارت کشاورزی قادرند به سادگي با رجوع به  Web  Site   ژورنال و  تعریف   Alert بر روی آنها، فهرست مندرجات [1] ژورنال‌هاي موجود در “كتابخانه ديجيتال “ را به صورت روزانه و از طريق Email دريافت نمايند. بدین وسیله محققین دانشگاه‌ها در جریان آخرین یافته‌های علمی از طریق نشریات مورد علاقه خود قرار می‌گیرند (Table of Content Alert)

  SDI يا   Concept Alert

با توجه به امكان ارسال اطلاعات در موضوع مورد‌نظر و از طريق بانك اطلاعاتي خاص، به محض روزآمد شدن يك بانك اطلاعاتي یا ژورنال آلکترونیکی سيستم بصورت اتوماتيك موضوع مورد نظر اساتيد را در بانك اطلاعاتي معين شده جستجو نموده و نتيجه جستجو را براي محقق Email مي‌نمايد.

 Citation Alert

در صورتیکه محققین وزارت کشاورزی به مقاله خاصی )به دلیل ارتباط مستقیم آن با موصوع مورد تحقیقشان( علاقه داشته باشند، می‌توانند به سادگی بر روی آن Citation Alert تعریف نمایند. با این عمل به محض استناد یا رجوع یک نویسنده به مقاله مورد نظر، اطلاعات مقاله جدید برای محقق بصورت اتوماتيك Email مي‌شود.

RSS[2]

پدیده‌اي است كه امكان جمع‌آوري اطلاعات و اخبار را از سايت‌هاي مختلف فراهم مي‌كند، بدون اين كه مجبور باشيد از اين سايت به آن سايت سر بزنيد.امروزه اكثر سايت‌هاي علمی دنیا به اين شیوه جدید Push Technology مجهز هستند.

     با استفاده از RSS نيازي نيست به سايتهای مختلف سر بزنيد. كامپيوتر شما  به طور خودكار و با  زمان‌بندي مشخص با اين سايت‌ها تماس مي‌گيرد وجديدترين مقالات و اطلاعات علمی را دانلود مي‌كند و از طریق نرم افزار RSS Reader در اختیار ما قرار می دهد.

 عضویت و استفاده از این کتابخانه عظیم برای اساتید ، محققین و دانشجویان کشاورزی رایگان است .

با بکارگیری فن آوری های پیشرفته کتابخانه دیجیتال به شرح ذیل ، هرمحقق به سادگی می تواند به آخرین اطلاعات موردنیاز خود دست یابد :

 [3]Federated search   یا جستجوی یکپارچه

 [4]Push technology   یا ارسال خودکار اطلاعات

 Link technology [5]   یا پيوند مستقيم به فايل تمام متن

 

---

[1] TABLE OF CONTENT

[2] Really Simple Syndication (RSS)

[3] Federated search   یا جستجوی یکپارچه : امکان جستجوی همزمان کلیه پایگاه های اطلاعاتی تحت پوشش کتابخانه دیجیتال ملی کشاورزی ایران را فراهم می سازد.

 [4] push Technology: در اين نوع فن آوري، بجاي اينکه پژوهشگر به سمت اطلاعات برود ، اطلاعات به سمت پژوهشگر هدايت مي شود. به عبارت ديگر،محقق با اعلام نيازدرباره موضوع موردعلاقه خود،  با کمک تکنيک هاي جديدي که در فن آوري پوش تحت عنوان  آگاهی رسانی  و آر.اس.اس  مطرح است، بمباران اطلاعات  مي شود.

 [5]  Link Technology: فن‌آوري پيوند، تمامي منابع کتابخانه ديجيتال اعم از بانک‌هاي اطلاعاتي، ژورنال‌هاي الکترونيکي، کتاب‌ها و مراجع الکترونيکي را به هم متصل و تمامي منابع و پايگاه‌هاي اطلاعاتي را در هر مکان از دنيا که باشند به يک کتابخانه ديجيتال واحد جهاني تبديل مي‌نمايند. اين پيوند‌ها توسط بانک اطلاعاتي CrossRef که اتحاديه‌اي جهاني بين ناشرين بين‌المللي دنياست همواره به روز گشته و با شماره استاندارد بين‌المللي DOI به يکديگر معرفي مي‌گردند.

 

شاخص های ارزیابی وب سایت

 شاخص های ارزیابی وب سایت

 تحقیقات نشان می دهد که اگر طراحی یک وب سایت روند علمی و اصولي داشته باشد مي تواند نتايج مورد انتظار را حاصل كند . نتايج مورد انتظار از يك پايگاه وب ، رضايت كاربران يا  دسترسي رضايتبخش كاربران مي باشد . روش و كيفيت طراحي سايت و صفحات وب تاّثير مستقيم بر دسترسي كاربران به اطلاعات مورد نياز دارد . رعايت اصول و استانداردهاي طراحي وب سايت در تمام مراحل طراحي ، موفقيت وب سايت را تضمين مي كند.

درسالهای اخیر راه اندازی سایت اینترنتی و حضوردروب [1] به صورت یک رفتار و روال سازمانی درآمده ، لیکن درخصوص ضوابط و نحوه طراحی وب سایت و معیارها و  شاخص های ارزیابی عملکرد و سطح ارائه خدمات سایت های سازمانها ، موسسات ، شرکتها  تلاش کمتری صورت گرفته ومنابع محدودی بطور پراکنده دراختیار می باشد.

 

بطورکلی  شاخص های ارزیابی وب سایت ها باختصاربه شرح ذیل می باشد:

طراحی (طراحی مکان اطلاعات و نحوه قراگیری ، طراحی گرافیکی متناسب و غیره)

مشتری مداری (مشخص بودن هدف از راه اندازی سایت،مفیدبودن سایت،غیره)

ساختاراطلاعاتی (رعایت اصول دسترسی به اطلاعات ،دسترسی سریع و آسان به اطلاعات ، دسته بندی منطقی وموضوعی اطلاعات سایت)

محتوای اطلاعات (حجم اطلاعات ارائه شده درسایت ، روزآمدبودن ، متناسب بودن اطلاعات هرصفحه با موضوع و غیره)

خدمات پشتیبانی (قابل دسترس بودن سایت ازطریق موتورهای جستجو ، برقراری امنیت سایت ،بارگذاری سریع صفحات ، تهیه نسخه پشتیبان از کل سایت در فواصل معین و غیره)

 

بهرحال روش و کیفیت طراحی سایت و صفحات وب ، تاثیر مستقیم بر دسترسی کاربران به اطلاعات موردنیازدارد .رعایت اصول و استانداردهای طراحی وب سایت درتمام مراحل طراحی ، موفقیت وب سایت را تضمین می کند.

از نظر پوشش اطلاعاتي مي توان هر چيزي را بر روي وب يافت . وب ،كليه حوزه هاي معارف بشري را پوشش مي دهد. هرصفحه وب به يك نشاني منحصر بفرد كه به اختصار یو.آر.ال [2] گفته مي شود ارجاع مي گردد.

 

همه صفحات وب داراي ساختار خاص خود هستند معمولا وب سايت ها يك نماي كلي از ساختار خود را تحت عنوان ْْ نقشه سايت ْْ در اختيار كاربران قرار مي دهند.ساختار يك وب سايت با اهداف و كاركردهايي كه براي آن تعريف شده ، ارتباط مستقيم دارد .

 

 

وبلاگ و وبلاگ نويسي

وبلاگ یک صفحه وب با قابلییت دستیابی عموم  و یکی از امکانات و ابزارهای مفید اینترنت است که کاربران را قادر می سازد با مخاطبان خود ارتباطی پویا و متقابل برقرارنموده و از نقطه نظرات  آنان دررابطه با یک مطلب ، آگاهی یابند.

محتوای وبلاگ ،نشانگر شخصیت مولف یا مولفان آن می باشد.معمولا وبلاگ ها دارای یک خط فکری خاص بوده و آن را دنبال می کنند .درحقیقت وبلاگ ، مشابه یک مجله یا روزنامه آنلاین می باشد که مولف آن می تواند درارتباط با موضوعات مختلف درزمان دلخواه ، اطلاعاتی را درج ومنتشرنماید.

وبلاگ نویسی دردنیا ، روند روبه توسعه دارد و هرروز بر تعداد وبلاگ نویسان افزوده می شود.جامعه وبلاگ نویسان را اقشارمختلف جامعه تشکیل می دهند .وبلاگ ها یک شبکه ارتباطی قدرتمند را ایجاد نموده اند بگونه ای که پس از طرح یک موضوع، شاهد حرکت سریع آن در شبکه ارتباطی خواهیم بود.

یکی ازویژگی های متمایز وبلاگ اینست که ، به یک سازمان خاص وابستگی نداشته و درحوزه عملکرد خود دارای آزادی عمل مناسبی می باشند بنابراین بستر مناسبی برای خلاقیت انسان درکلیه زمینه ها ارائه می نمایند.

سرویس دهندگان بسیاری وجود دارند که به کاربران ، فضای کافی جهت ایجاد وبلاگ های شخصی ارائه می نمایند.ازجمله معروفترین آنها می توان به سایت BLOGER  اشاره کرد .

 

تشابهات و تفاوت های وبلا گ و وب سایت

 وب سایت عمدتا" رسمی  ومتعلق به سازمانها یا شرکت ها است اما وبلاگ شخصی است .

روزآمدسازی وب سایت نسبت به وبلاگ ، نیازمند وقت و تامل بیشتری است .

ازنظرطراحی ،وب سایت  ساختار پیچیده تری نسبت به وبلاگ دارند.

وب سایت  معمولا به موضوعات خاص می پردازند اما وبلاگ تمام وقایع زندگی پوشش می دهد

وب سایت حاوی گفتمان های رسمی است اما وبلاگ گفتمان غیررسمی دارد.

وب سایت معمولا ارتباط یکسویه برقرار می کند اما وبلاگ ارتباط دوسویه با کاربران دارد.

وب سایت هزینه بر است اما وبلاگ رایگان است.

دروب سایت معمولا سانسور و محدودیت وجود دارد اما در وبلاگ محدودیت کمتراست.

وب سایت گرایش به نظم  اما وبلاگ گرایش به بی نظمی وپویایی دارد.

راه اندازی وب سایت نسبت به وبلاگ زمان بیشتری احتیاج دارد.

روزآمدسازی وب سایت توسط افراد حرفه ای انجام می گیرد اما دروبلاگ بدون دانش فنی انجام می گیرد

وبلاگ نسبت به وب سایت محیط مناسب تری برای تشکیل گروه های مجازی هستند.

محتوای وب سایت معمولا درصفحات زیادی قراردارد اما وبلاگ درصفحه اول متمرکز و قابل مشاهده است

ورود به وب سایت با تشریفاتی همراه است اما ورود به وبلاگ بسیارراحت و ساده است.

 

---

[1] Web presence

[2] URL:Uniform Resource Locator

ساختار موتورهای جستجو

ساختارموتورهای جستجو[1] در اینترنت

موتورهای جستجو ، پایگاه های اطلاعاتی قابل جستجویی هستند که ازطریق برنامه های رایانه ی به شناسایی و نمایه سازی خودکار صفحات وب می پردازند. موتورهای جستجو دارای سه جزء اصلی هستند که عبارتند از:

1- روبات ها

2- پایگاه های اطلاعاتی

3- نرم افزار بازیابی اطلاعات

 

روبات ها

برنامه های خودکاری هستند که بطور پیوسته درفواصل زمانی معین فضای اینترنت را مبتنی بر ساختارفراپیوندی[2] وب ، مورد جستجو قرار می دهند و به شناسایی و نمایه سازی صفحات وب جدید یا اصلاح اطلاعات موجود در پایگاه اطلاعاتی موتورهای جستجو می پردازند.لازم بذکر است صفحاتی که پیوند فرامتنی یا لینک به دیگر وب سایت ها ندارند ، ممکن است هرگز توسط روبات ها شناسایی نشوند . درضمن سیاست نمایه سازی روبات های هر موتورجستجو نیز با دیگری متفاوت است بطوری که روبات ها ممکن است اطلاعات مندرج در عنوان سایت ، سطراول یا صدکلمه ابتدای متن و یا حتی متن کامل یک صفحه وب را در پایگاه خود نمایه کنند بعنوان مثال موتورجستجوی Northern light  صفحات وب رابه صورت تمام متن نمایه سازی میکند و موتور جستجوی گوگل بخشی از صفحات وب را تمام متن و بخشی دیگر را به صورت جزیی نمایه سازی می کنند.

کاردیگر روبات ها این است که بطور مرتب به روزآمدسازی اطلاعات موجود در پایگاه اطلاعاتی موتورجستجو می پردازندو پیوندهای کور [3] را حذف وصفحات جدید وب را کشف و به پایگاه اضافه می کنند.روبات ها درفواصل زمانی معین به صفحاتی که قبلا اطلاعات آنها را نمایه کردند مراجعه می کنند تا هرگونه تغییر احتمالی را بررسی و اطلاعات جدید رادرپایگاه موتورجستجو ثبت کنند.

 

 پایگاه های اطلاعاتی

هرگونه اطلاعاتی که روبات ها از صفحات وب جمع آوری می کنند به بخش دوم موتورهای جستجو یعنی پایگاه اطلاعاتی افزوده می شود. پایگاه اطلاعاتی موتورجستجو ، فهرست نظام مندی از صفحات وب است که اطلاعات مربوط به صفحات وب درآنجا ذخیره می شود. پایگاه موتورجستجو ، اطلاعات مختصری درباره صفحات وب و نشانی دسترسی به آنها را دربردارد.بطورکلی بازیابی اطلاعات درموتورجستجو مبتنی بر اطلاعات موجود در پایگاه اطلاعاتی آنهاست نه اطلاعات موجود در شبکه جهانی وب . بنابراین پایگاه های اطلاعاتی موتورهای جستجو تنها بخش محدودی از اطلاعات قابل دسترس در وب را پوشش می دهند.

  

نرم افزاربازیابی اطلاعات

درواقع واسط جستجو و برنامه ای است که ازطریق واردکردن کلیدواژه ها درفیلدهای مختلف ، می تواند درمیلیونها صفحه وب نمایه شده در پایگاه اطلاعاتی موتورجستجو ، به جستجوی اطلاعات موردنظر بپردازد. برخی موتورهای جستجو نرم افزارهای بسیار قدرتمندی برای بازیابی اطلاعات دارند که از طریق آنها می توان جستجو های دقیق و پیچیده ای انجام داد.درواقع موتورهای جستجو فرایند جستجو و بازیابی اطلاعات را از طریق برقراری ارتباط میان سه جزء اصلی تشکیل دهنده آن یعنی روبات ها ، پایگاه اطلاعاتی و نرم افزار بازیابی اطلاعات انجام می دهند.مهمترین مراحل این فرایند عبارتند از :

 

            - شناسایی و نمایه سازی اطلاعات صفحات یا سایت های وب تسط روبات ها

            - انتقال و درج اطلاعات گردآوری شده در پایگاه اطلاعاتی موتور جستجو

            - جستجوی اطلاعات درپایگاه اطلاعاتی از طریق نرم افزار بازیابی اطلاعات

            - بازیابی و رتبه بندی و نمایش اطلاعات مبتنب براطلاعات موجود در پایگاه اطلاعاتی

  

ابرموتورهای کاوش[4]

ابرموتورهای جستجو با فرستادن همزمان کلیدواژه های جستجو به پایگاه های اطلاعاتی چند موتورجستجوی دیگر به بازیابی اطلاعات آنها می پردازند. برخلاف موتورهای جستجو ، ابرموتورها ، خود پایگاه اطلاعاتی ندارند.بنابراین به جمع آوری اطلاعات و شناسایی صفحات وب ازطریق روبات ها نمی پردازند.تنها کاری که ابرموتورهای جستجو انجام می دهند فرستادن همزمان کلیدواژه ها به پایگاه چند موتورجستجو ی دیگر است .

مثالها:

www.meacrawler.com                                12 موتورجستجو

www.profusion.com                                   12موتورجستجو

www.webferret.com           21موتورجستجو                         

www.copernic.com                         19موتورجستجو           

www.lexibot.com                               600موتورجستجو 

  

وب سایت ها

حیطه فعالیت های فناوری اطلاعات موارد متعددی را شامل می شود که یکی از آنها طراحی ، توسعه و بهبود سایت های اینترنتی  می باشد.

وب جهان گستر، با ایده ای ساده در دهه 90 میلادی شکل گرفت .ایده اصلی و پنهان وب این بود که یک فایل درآن واحد برای همگان باهرنوع رایانه ای و درهرکشوری دسترس پذیر باشد.

قبل از ایجاد وب ، اطلاعات ذخیره شده در هر رایانه نمی توانست بسادگی توسط دیگران مورد استفاده قرارگیرد اما با ایجاد اینترنت و وب و استفاده از زبان فرامتن ، شاهد شکل گیری یک دنیای به هم پیوند خورده، شبیه به تارعنکبوت شدیم  که اطلاعات موجود بر روی رایانه های مختلف را ازطریق میانجی یا زبان علامتگذاری خاص ، دسترس پذیر ساخت.(جمالی ،1382ص.49)

ویژگی بارز وب اینست که هرکس فضایی برای انتشار صفحه وب خود داشته باشد، می تواند صفحه وب خود را به هرصفحه ای که بخواهد بدون کسب اجازه از صاحبان و پدیدآورندگان آن پیوند بزند و از سوی دیگر،هرزمان که بخواهد می تواند در صفحه خود تغییر ایجادکرده و یا آنرا حذف نماید.

 

وب به مثابه کتابخانه بزرگی است که ابزارسازماندهی و بازیابی اطلاعات بکاررفته در آن، به هیچوجه متناسب با حجم ونوع اطلاعات موجود در آن نیست بنابراین می توان گفت بخش عظیمی از پتانسیل وب دست نخورده باقی می ماند.

علیرغم اینکه وب غنی ترین خرانه اطلاعاتی جهان در تاریخ بشر است ، اما بخش زیادی از اطلاعات آن غیرساختاربندی شده است این  بخش ها مانند جزایری در یک اقیانوس بزرگ می مانند که هیچ ارتباطی با هم ندارند.

 

درحقیقت وب یک سیستم مبتنی بر سرویس دهنده /سرویس گیرنده برروی اینترنت است که بااستفاده از ابزارهای فرامتن و پیوند[5] اطلاعات به یکدیگر ، دسترسی به منابع اطلاعاتی را تسهیل می کند.صفحات وب با استفاده از زبان علامتگذاری خاص طراحی می شود.این زبان علامتگذاری ، روش به نمایش درآمدن لغات و متون را تعیین می کند.

 بطورکلی وب از ابزارهای فوق رسانه ای[6] مانند ابرمتن [7] و چندرسانه ای ها بهره می گیرد.اطلاعاتی که از طریق وب برروی اینترنت قرار می گیرد، می تواند شامل متن ، صدا، تصویر وفیلم باشد.هریک از این عناصر صفحه وب، قابلیت پیوند بامنابع اطلاعاتی دیگر را دارند.

آنچه مسلم است اینکه ، درعصرحاضر بستر اینترنت هموارترین راه ارائه و تبادل اطلاعات  می باشد ومعمولترین روش در این بستر ، طراحی و ایجاد صفحات الکترونیکی درقالب وب سایت است.

 

---

[1].search engines

[2] .Hyperlink

[3] .به لینک هایی که دیگر فعال نباشند پیوند کور گفته می شود.

[4] .Meta search engines

[5] Link

[6] Hypermedia

[7]Hypertext

انواع فایل های اینترنتی

شناخت انواع فایل های اینترنتی

 

فایل های    Html  , PDF:

 فایل های پی دی اف درحقیقت فاقد فونت بوده و صرفا عکس هایی از صفحات هستند. بنابراین برای مشاهده آنها نیازی به فونت نمی باشد. این فایل ها قالب بندی مشخصی دارند و  درانواع سیستم های قدیمی و پیشرفته ، بدون ایجاد تغییر درمتن یا تصویر قابل مشاهده اند. برای مشاهد فایل های پی دی اف لازم است نرم افزار مجری این نوع فایل ها تحت عنوان Acrobat reader   نصب گردد.

برخلاف فایل های پی دی اف  فایل های اچ تی ام ال  معمولا به فونتی که با آن نوشته شده اند وابسته اند و گاهی برای مشاهده متن یک فایل اچ تی ام ال   ، لازم است فونت مربوطه روی سیستم نصب گردد . این نوع فایل ها به هیچ نرم افزاری وابسته نیستند و در هرمرورگری قابل مشاهده اند.

 

 

فایل های اجرایی :

دراصل برنامه های رایانه ی از یک یا چند فایل تشکیل شده اند که معمولا فقط یکی از آنها اجرایی  بوده و بین کل فایل ها، ارتباط برقرار کرده و آنرا اجرا می نماید. پسوند این فایل ها معمولا exe  ( و به ندرت com , bat) است . برنامه های نصب نرم افزار ، و فایل هایی که به صورت خوداجرا[1] هستند از این دسته اند.

بطورکلی فایل های مختلف برای اجرا به یک برنامه مجری نیاز دارند تا قابل استفاده شوند بعنوان مثال فایل MP3 بدون یک برنامه پخش موسیقی قابل استفاده نیست یا یک فیلم بدون داشتن یک نرم افزار مجری که بتواند آن را اجرا کند بلااستفاده است . اما فایل های اجرایی به هیچ برنامه ای وابسته نیستند و درواقع خود اجراکننده برنامه ها هستند . برنامه هایی مانند winamp  ، Jet Audio  ، media player   خود حاصل اجرای فایل های اجرایی اند منتها برای اجرای آنها تقریبا هیچ کاری لازم نیست انجام شود چون ویندوز معمولا با کلیک کاربران روی هرفایل ، فایل ها را به برنامه های مجری پیوند می زند و آن برنامه اجرا می شود.

روش کلاسیک اجرای فایل های اجرای به شکل زیر است:

 Start            Run             type address  or Browse               select             ok

 

 

فایل های چند رسانه ای :

فایل های چندرسانه ای شامل فایل های گرافیک ، فیلم ها ، صوت ،  می باشند.

 

فایل های گرافیکی :

این فایل های دارای انواع  پسوندها شامل  ( TIF, BMP, GIF, JEPG, PNG,…) می باشند . از آنجا که کم حجم بودن اطلاعات برای رسیدن به سرعت بالا اهمیت زیادی دارد فقط از پسوند های با کیفیت تر و کم حجم تر استفاده می شود مثل JPEG و GIF  و PNG

نوع خاص فایل Gif   بنام Gif animation   وجود دارد که یک فایل انیمشن واقعی نیست و بازکردن آن با انواع نرم افزارهای گرافیکی امکان پذیر است مثل برنامه ACDSEE  که انجام عملیات مختلف بر روی تصاویر را بسیار تسهیل می کند.

 

فایل های فیلم :

این نوع فایل ها دارای پسوندهایی نظیر MPG, AVI, DAT  هستند . برای مشاهد فیلم از نرم افزارهایی مانند Xing player , Jet Audio ,  Media player  استفاده می شود.

 

فایل های صوتی:

پسوند Voc, Wave  درگذشته و پسوندهای Rar , Mp3  اکنون مورد استفاده قرار می گیرند . دوفرمت اخیر ازنظر حجم بسیار کمتر بوده و بیشتر استفاده می شوند.فایل های MID   یا MIDI  از اتصال سازهای الکترونیکی به رایانه  و انتقال موسیقی بین آنها دررایانه  ایجاد می شود. این فایل ها حاوی موسیقی بدون کلام است و برای شنیدن آنها وجود یکی از نرم افزارهای MEDIA PLAYER   , REAL PLAYER        JETAUDIO ,  WINAMP,  ضروری است.

 

---

[1]AutoRun

روشهای جستجو در اینترنت

روشهاي جستجو در اينترنت

جستجودراينترنت ازدوطريق انجام مي گيرد:

  روش اول

 زماني که کاربر، آدرس سايت مواردنظرخود را براي دريافت اطلاعات دراختيار دارد. دراين صورت ، با تايپ آدرس سايت در قسمت ميله آدرس (Address bar) و کليک روي کليد Go ، آدرس موردنظر خود را جستجو مي کند.

 روش دوم

زماني که کاربرآدرس خاصي نداشته ، اما درجستجوي اطلاعاتي درباره يک موضوع مشخص است درچنين وضعيتي از موتورهاي جستجو[1] استفاده مي شود.به عنوان مثال موتور جستجوي گوگل با آدرس www.google.com  که يکي از محبوبترين موتورهاي جستجو دربين ايرانيان است. کاربر مي تواند با تايپ کليدواژه موردنظر در کادرجستجو و فشردن کليد search دستور جستجو دهد .کليد I'm feeling lucky  زماني مورد استفاده قرارمي گيرد که کاربر بدون فوت وقت ، نياز فوري به يکسري اطلاعات درباره موضوعي خاص دارد، با فشردن کليد فوق ، موتور جستجوي گوگل، يک سايت کاملا مرتبط با کليد واژه موردنظر کاربررا  بطور تصادفي بازيابي مي کند. دراين حالت يک سايت بطورشانسي به کاربر معرفي خواهد شد.

زماني که جستجو با فشردن کليد search   انجام مي گيرد ، معمولا کاربر با تعداد بسيار زيادي نتايج جستجو[2] مواجه مي شود که پيداکردن اطلاعات در آنها بسيار وقت گيرومشکل خواهد بود . براي انجام يک جستجوي دقيق و بهينه ، بهتراست از بخش Advanced Search  استفاده شودکه متعاقبا" بطورمشروح توضيح داده خواهد شد.

 

تکنيک هاي جستجو

 تکنيک 1- براي مشاهده يکي از سايت هاي معرفي شده در نتايج جستجو بهتر است بجاي کليک کردن، از راست کليک ، و انتخاب گزينه  open in new window  استفاده شود.دراين حالت کاربر هم صفحه نتايج جستجو را دراختيار دارد و هم سايت هاي  دلخواه خود را درصفحات  جديد بازکرده و مشاهده مي نمايد.

 تکنيک 2- معمولا درصفحه نتايج جستجو اولين سايت هايي که معرفي مي شوند مرتبط ترين هستند. بنابراين بهتر است کاربران ، سايت هاي معرفي شده درصفحات اوليه را با توجه بيشتري مورد بررسي قراردهند.

 

 تکنيک 3- هرموتورجستجو آرشيوي از سايت هاي مختلف دارد .بنابراين اگر به هردليلي سايت موردنظرکاربر، دچار مشکل شده و دسترسي به آن امکان پذير نباشد،کاربر مي تواند با استفاده از لينک Cashed  - که معمولا دربخش زيرين همه سايت هاي معرفي شده درصفحه نتايج جستجو، وجود دارد-

به سايت دلخواه سرزده و نگاهي اجمالي به آن سايت بيندازد.

تکنيک 4- برخي فايل هاي اينترنتي ازنوع html‌ و برخي از نوع PDF هستند . سايت هايي که فايل PDF‌ ارائه مي دهند معمولا يک لينک تحت عنوان " view as html" را نيزبه کاربران خود ارائه مي دهند که درنتايج جستجو دربخش زيرين هرسايت ، قابل مشاهده است.درحقيقت اين حق انتخاب به کاربران داده مي شود که درصورت تمايل ،علاوه بر فرمت پي دي اف ، فرمت اچ تي ام ال فايل عرضه شده را دراختيارداشته باشند.

 تکنيک 5- درصورتي که کاربر در تايپ کليدواژه مرتکب اشتباه گردد ، غلط ياب سيستم بطورخودکار فعال شده  و با ارائه پيغام زیر،به کاربر در دستيابي به اطلاعات موردنظر کمک مي کند.

Do you mean…..?

 تکنيک 6- درمورد برخي  کليدواژه هايي که کاربران گوگل جستجو مي کنند ، تعاريف کامل و معتبري برگرفته از فرهنگنامه ها و دائره المعارف هاي معروف در يک لينک تحت عنوان "Definition" که درنوار گزارش (بخش فوقاني ) قراردارد ، ارائه مي شود. کاربران با کليک روي اين لينک ، مي توانند به تعاريف علمي  و کامل واژه موردنظر دست يابند.

 تکنيک 7- گاهي در صفحه نتايج جستجو، دربخش زيرين سايت هايي که معرفي شده اند، لينک similar pages ‌ ديده مي شود. اين لينک کاربران را در يافتن سايت هاي مشابه  ، هدايت مي کند.درمواردي که يک سايت حاوي اطلاعاتي کاملا مرتبط با موضوع مورد نظر کاربراست ، اين لينک به کاربر دريافتن سايت هاي مشابه کمک مي کند.

 تکنيک 8- کاربران مي توانند براي جستجوهاي عبارتي (بيش از يک کلمه ) ،  از گيومه ("    " ) استفاده نمايند .قراردادن عبارت موردنظر در گيومه سبب مي شود سايت هاي نامرتبط کمتري بازيابي شوند. به عنوان مثال اگر عبارت فن آوري اطلاعات  بدون گيومه درگوگل موردجستجو قرارگيرد ، کليه سايت هايي که کلمه فن آ وري و اطلاعات را به تنهايي شامل مي شوند ،  بازيابي خواهند شد.به منظور محدود کردن دامنه جستجو و پيشگيري از بازيابي سايت هاي نامرتبط ، بهتر است عبارت " فن آوري اطلاعات " درگيومه قرارگيرد ، به اين ترتيب تنها سايت هايي بازيابي خواهد شد که عبارت فن آوري اطلاعا ت را با هم داشته باشند.

 تکنيک 9- تغيير زبان نرم افزار واسط ( به عنوان مثال گوگل) به فارسي يا هرزبان ديگرغيرانگليسي ، باعث حذف بسياري ازامکانات مي شود. بنابراين براي بهره مندي کامل از امکانات موتورجستجو بهتراست زبان نرم افزار به همان صورت پيش فرض يعني به زبان انگليسي باشد . به عنوان مثال اگر زبان نمایش گوگل خود را فارسي نماييد قادر به ديدن لينک gmail ‌  يا بخش Advanced Search ‌  نخواهيد بود.

 تکنيک 10- جستجوي کليدواژه هاي فارسي مي تواند هم در گوگل انگليسي و هم در گوگل فارسي انجام پذيرد. بعبارت ديگر زبان نمايش گوگل (فارسي ، انگليسي يا هرزبان ديگر)، تاثيري دربازيابي اطلاعات به زبان هاي مختلف نخواهد داشت.

Language tools : دراين لينک سه بخش مهم وجود دارد :

بخش اول براي تغيير زبان جستجو تعبيه شده است.

بخش دوم براي ترجمه  جمله يا عبارات از زباني به زبان ديگر تعبيه شده است.

بخش سوم براي تغيير زبان نرم افزار واسط (گوگل)درنظر گرفته شده است.

 

 جستجوی علمی درسایت اسکا یروس[3]

 سایت  www.scirus.com  ویژه تحقیقات علمی بوده و ازنظرسازمانی به Elsevier  - که یکی از بزرگترین پایگاه های اطلاعاتی معروف دراینترنت  است - ، وابسته است. این سایت نیزمانند سایر موتورهای جستجو ، امکان جستجوي پیشرفته [4] رابرای کاربران فراهم نموده است.

  Advanced search : امکانات وسیعی برای جستجوی دقیق و متناسب با نیاز کاربران مختلف ، دراین بخش تعبیه شده است که به برخی اشاره می شود:

امکان جستجوی یک کلید واژه درفیلدخاص به عنوان مثال درعنوان   

امکان جستجوی دو کلیدواژه با عملگر And

امکان مشاهده راهنماي جستجو دراین سایت ، با مشاهده نمونه  و لینک               

امکان جستجودرنوع خاصی ازمنابع اطلاعاتی با انتخاب کاربردر بخش              

امکان جستجوي منابع اطلاعاتي با  فرمت های  خاص با انتخاب کاربردربخش      

امکان جستجو در یک منبع اطلاعاتی خاص با انتخاب کاربردربخش                  

امکان محدود کردن جستجو به یک حوزه موضوعی خاص با انتخاب کاربردربخش

 preferences  :  اين بخش امکان اعمال  تنظیمات عمومی دلخواه رابرای کاربران فراهم کرده است .

   تنظیم تعداد آیتم ها در صفحه نتایج جستجو

 صفحه نتایج در یک پنجره مجزا بازشود

 نتایج جستجو براساس حوزه سایت ، طبقه بندی شود

  عمليات جستجو به انتخاب کاربرمي تواند در یک منطقه جغرافیایی ،موسسه ، کتابخانه یا پایگاه اطلاعاتی خاص ،انجام پذیرد.مکان موردنظرکاربر، مي تواند ازفهرست کشويي و همچنين ازطريق فهرست الفبايي ، به اختيارکاربر انتخاب شود.

 تجربيات جستجو

1-  دراکثر سايت هاي آموزشي يا فني ، محلي قرار داده شده  تا مراجعين ، پرسشهاي خود را مطرح و کارشناسان پاسخ دهند. براي اينکه بتوان پاسخ سوالات خود را از ميان پاسخ هاي کارشناسانه دريافت کرد بهتر است که کليدواژه را با عبارت FAQS همراه نمود.بعنوان مثال براي يافتن اطلاعات کارشناسانه درباره زلزله بهتر است جستجو به صورت روبرو انجام گيرد :      Earthquake FAQS

به اين ترتيب سايت هايي بازيابي خواهد شد که دربخش  "پاسخ هاي کارشناسانه " [5] آن ها درباره زلزله اطلاعات ،عرضه شده است .

 2- براي يافتن اطلاعات جالب درباره نرم افزارها بهتر است کلمهTips ‌ بهمراه کليد واژه اصلي بکار رود.بعنوان مثال براي يافتن راه هاي ميان بر در ويندوز از عبارت روبرو استفاده کنيد: windows tips          

 3- دراينترنت علاوه برموتورهاي جستجوي کلي ، جستجوگرهاي کوچکتر وتخصصي تري نيز وجود دارند.بهترين راه براي يافتن اين موتورهاي جستجوي تخصصي ، جستجو در موتورهاي جستجوي اصلي است .بعنوان مثال براي يافتن موتورجستجوي ويژه فايل هاي موسيقي عبارت جستجوي زيررا بکار بريد:

MP3 Search engine

به اين ترتيب موتورهاي جستجوي تخصصي درباره فايل هاي موسيقي ، بازيابي خواهد شد.

 جستجوي پيشرفته درگوگل [6]

دراين بخش امکانات وسيعي براي محدودکردن دامنه جستجوبه منظور انجام يک جستجوي دقيق با حداقل نتايج نامرتبط ، قرار داده شده است:

All of the word : جستجوي کليدواژه دراين فيلد ، سبب بازيابي کليه صفحات وبي که آن واژه را درهرفيلد خود( از نام سايت گرفته تا فيلد عنوان و نويسنده و ....)  داشته باشند مي گردد .

 Exact phrase: استفاده از اين فيلد براي جستجو، شبيه به استفاده از گيومه در جستجوي عادي است بعبارت ديگر هرعبارتي که دراين فيلد براي جستجو ، تايپ شود، عينا" جستجو خواهد شد.اين فيلد براي جستجوهاي عبارتي مناسب است و نقش گيومه را بازي مي کند.

Without: کلمه اي که نمي خواهيد مورد جستجو قرارگيرد را دراين فيلد قراردهيد اين فيلد مشابه استفاده از عملگر not   در جستجوي عادي است.

 At least one: با قراردادن کليدواژه هاي موردنظردر کادراول و دوم ، حداقل جستجوي يکي از کليدواژه ها، مطالبه مي گردد.به اين ترتيب سايت هايي بازيابي خواهد شد که حداقل يکي ازاين دو کليد واژه را درخود داشته باشد.

 Language: دراين فيلد مي توان زبان جستجو را محدود کرد.محدودکردن جستجو به يک زبان خاص ، نتايج جستجو را بطور قابل توجهي کاهش مي دهد.

 File format:  دراين فيلد با استفاده از anyformat   مي توان جستجو را بدون محدوديت فرمت درخواست نمود و با استفاده از only ‌ و Don’t  مي توان فرمت خاصي را انتخاب يا حذف کرد. بعنوان مثال اگرتمايل به بازيابي صرفا فايل هاي پاورپوينت (PPT) داشته باشيد ،مي توانيد با انتخاب Only ppt ، جستجو را به اين فرمت خاص محدود نماييد و درصورتيکه تمايل به دريافت هرنوع فرمتي بجز ppt  داشته باشيد ، مي توانيد از گزينه Don't ppt   استفاده کنيد.

 Date: دراين فيلد مي توان تعيين کرد که  به عنوان مثال فقط صفحات وبي جستجو گرددکه 6ماه گذشته روزآمد شده اند.بنابراين جستجو دراين فيلد براساس تاريخ روزآمدسازي انجام مي گيرد.

 Occurances: دراين فيلد مي توان تعيين کرد که کليدواژه هاي جستجو درچه فيلدي از صفحات وب ، جستجو شوند. بعنوان مثال در بدنه اصلي صفحه وب ، در عنوان صفحه ، در URL ‌ يا ديگر بخش ها.

به اين ترتيب صفحات وبي بازيابي خواهند شد که در URL  ( يا آدرس منحصر بفرد صفحه وب ) آنها کليدواژه  موردنظر وجود داشته باشد.

 Domain: دراين بخش مي توان محدوده جستجو(دامنه ) را به يک حوزه خاص محدود کرد. مي توان کادر اول را روي only ‌ تنظيم کرد و بخش دوم آدرس سايت يا دامنه خاصي را تايپ کرد.به اين ترتيب صفحات وبي بازيابي خواهد شد که دامنه يا حوزه آنها بطور مثال  ir  باشد.

 Similar: دراين فيلد مي توان آدرس سايتي که مي خواهيد مشابه آن را بيابيد ، واردنماييد.به اين ترتيب صفحات وبي بازيابي خواهد شد که مشابه سايت موردنظر ، است.

 Links: دراين قسمت مي توان صفحاتي را بازيابي کرد که به اين سايت خاص لينک شده اند . اين سايت خاص بايد توسط کاربر درکادر روبروي links  تايپ شود.به اين ترتيب مديران سايت ها مي توانند با واردکردن آدرس سايت خود دراين فيلد ، کليه سايت هاي را که به سايت آنها لينک داده اند ، شناسايي کنند. درارزيابي وب سايت ها ، يکي از معيارهاي ارزشگذاري ، تعداد لينک هايي است که به يک سايت شده است ، بنابراين هرچه تعداد لينک ها به سايت بيشتر باشد ، اعتبار آن سايت بيشتر خواهد بود.

 روش های چاپ و ذخیره سازی صفحات وب

 چاپ صفحات وب:

 برای چاپ صفحات وب از منوی File   گزینه print  راانتخاب نموده و درپنجره Print  با انتخاب تعداد نسخ و صفحات و دیگر تنظیمات ، دستور چاپ داده مي شود.

درکادر اول فهرست چاپگرهای به اشتراک گذاشته شده، مشاهده می شود. درصورت نیاز به تغییر چاپگر از کشوي بازشدني ، چاپگرموردنظر انتخاب شود.

درکادر دوم گزینه ALL  یعنی همه صفحات فایل چاپ شود. گزینه Current page  یعنی تنها صفحه ای که روی آن قرارگرفته اید چاپ شود. گزینه  Pages   یعنی به روش گفته شده ، شماره صفحاتی که مایل به چاپ آن هستید مشخص شود .

درکادر Copies   تعداد نسخه ها جهت چاپ تعيين مي شود.باکلید OK دستور چاپ اجرا خواهد شد.

 ذخیره صفحات وب:

از منوی File  با انتخاب گزینه     درکادر بازشده، محل ذخیره فایل ، نام فايل  و نوع ذخیره  مشخص مي شود .فرمت های ذخیره فایل به صورت ذیل می باشد:

 Webpage complete: این فرمت ذخیره ، صفحه وب را بصورت کامل درقالب Html  به همراه کلیه تصاوی ذخیره می کند.دراین حالت یک فایل Html  و یک پوشه حاوی تصاویرو ...ذخيره خواهد شد.

 Webpage Html only: این فرمت ، صفحه وب بهمراه تصاویررابطورکامل ذخیره می کند اما تنها یک فایل Html  ذخيره خواهد شد.

 Text File  : این فرمت متن صفحه وب را بصورت فقط متن ذخیره می کند و برای مشاهد آن نیازی به مرورگر نخواهید داشت.

 Save picture as : به منظور ذخیره تصاویر ، همچنین می توان روی تصوير موردنظر،راست کلیک کرده  و با انتخاب گزینه Save picture as فایل را با فرمت گرافیکی دلخواه ذخیره نمود.درحال حاضر بهترین فرمت برای ذخیره فایل های گرافیکی ، فرمت JPEG   می باشد که بالاترین کیفیت و کمترین حجم را داراست.

 Save Target: همیشه لازم نیست برای دریافت فایل روی لینک ان کلیک کرد. می توان روی لینک  موردنظراست کلیک کرده و با انتخاب Save Target  فایل موردنظر رامستقيما"  دانلود نمود. البته استفاده از این گزینه یک شرط دارد و آن اینست که آن لینک مستقیم به فایل موردنظر اشاره داشته باشد و یک لینک واسطه نباشد.برای اطمینان از این موضوع کافیست اشاره گر ماوس را روی لینک موردنظر قرارداده  و آدرس لینک را در نوار وضعیت[7] مشاهده گردد. اگر این آدرس به یک فایل اشاره داشته باشد می توان با استفاده از Save Target  آن را ذخیره نمود اما اگر مقصد، یک آدرس نامشخص بود باید لینک را بازکرده و فایل موردنظر را از آنجا پیدا نمود .سپس روي لينک نهايي دستور SAVE TARGET   داد.

 روش های دانلود اطلاعات از اینترنت

به دريافت فايل از اينترنت ، دانلود گفته مي شود. اين عمل درواقع نوعي کپي کردن و انتقال اطلاعات از فراز کابل ها به رايانه است . دردانلود اطلاعات سه نکته قابل توجه وجود دارد :

-         آدرس محل قرارگيري فايل

-         حجم فايل

-         سرعت انتقال اطلاعات

دررايانه ها، هرفايلي داراي مسير[8] مشخصي است به عنوان مثال يک فايل گرافيکي در درايو D ‌ و در فولدر يا دايرکتوري my document  و در پوشه my picture  قرارگرفته است . مسير اين فايل به شکل زير نمايش داده مي شود:

D:\MY DOCUMENT\MYPICTURE\IMAGE.JPEG               

                                        نام فايل          فولدرزيرشاخه       دايرکتوري اول         درايو

 اينترنت هم دنيايي بزرگ از ميليونها رايانه است که با يکديگر ارتباط داشته و شبکه بزرگ و جهاني را تشکيل مي دهند .يک سيستم آدرس دهي استاندارد نيز بين آنها برقراراست .آدرس صفحات وبي که براي يافتن اطلاعات يک وب سايت استفاده مي شود ، درواقع همين آدرس هاست.

صفحات وب ، فايل هايي مانند ساير فايل هاي رايانه اي هستند که با برنامه مخصوص خود ساخته شده اند و با برنامه مرورگر وب ( مانند اينترنت اکسپورر) قابل اجرا هستند.

آدرس سايت هاي اينترنتي و URL درواقع محل دقيق قرارگيري اين فايل ها را روي رايانه هاي شبکه مشخص مي کنند .وظيفه مرورگر ، يافتن ، کپي کردن و اجراي آنها روي رايانه ها ست.

يک وب سايت فقط از يک فايل تشکيل نشده است بلکه فايل هاي متفاوتي نظير عکس ،موسيقي ، متن و...

درساختار يک صفحه وب ، بکار رفته است که اين فايل ها هنگام بازکردن صفحه ، به رايانه کاربر منتقل مي شود.البته اين فايل ها بصورت دائم روي رايانه ذخيره نمي شود به اين فايل ها فايل هاي موقت [9] گفته مي شودکه نحوه مشاهده و حذف آن در بخش تنظيمات اينترنت اکسپلورر، مفصل توضيح داده شده است.

سرعت انتقال اطلاعات بستگي به نحوه ارتباط اينترنتي کاربردارد . معمولا اين سرعت براساس حجم انتقال اطلاعات درواحد زمان سنجيده مي شود و به صورت "  کيلوبايت درثانيه "[10]  نشان داده مي شود.هرچه حجم فايل کمتر باشد انتقال آن فايل سريعتر انجام مي گيرد.

 روش يافتن فايل هاي دانلودي در اینترنت:

 اين فايل ها معمولا با عناويني مشابه زير ،به صورت لينک در سايت هاي مختلف قابل رويت هستند:

Agree & download

Download here

Click here to download

Get it now

معمولا با کليک روي يکي از اين لينک ها پنجره اي با مضمون زير باز مي شود:

Would you like to open or save it?                                    

cancel

Save

open

                

                  

                 Run this program                                                  

Save this program to disk                                     

 تعیین شاخه ای براي فایل های دریافتی از اینترنت:

 به منظور پیشگیری از پراکندگی فایل های دریافتی از اینترنت بهتر است کاربران شاخه یا پوشه ای مجزا تحت عنوان Download  ایجاد نموده و آدرس محل ذخیره سازی را روی آن تنظیم نمایند به این ترتیب همه فایل های دریافتی از اینترنت در این پوشه ذخیره خواهند شد.

 روش دانلودکامل يک سايت

 اگر سايت خاصي را به فهرست سايت هاي محبوب خود در Favorite اضافه کرده و درحين کار لينک هاي آن را فعال نماييد ، درحالت offline ‌ نيز مي توان لينک ها را بصورت فعال جستجو نمود.

براي اينکه بتوان کل يک وب سايت را ذخيره کرده و درحالت offline ‌ از آن استفاده کرد مسير زير را طي کنيد:

Favorite........Add.................Make available offline..............customize................ تعيين عمق لينک های ذخیره شده  .

 باوجود سرعت هاي اينترنتي که ما درايران ازآن بهره مندهستيم اين عمل روند بسيا رطولاني خواهد داشت يا تقريبا غيرممکن خواهد بود لذابراي دانلود کامل يک وب سايت با لينک هاي کامل بهتر است از نرم افزار مستقلي بنام Website downloader‌ استفاده شود که هم توانايي بيشتر وهم سرعت بالاتري نسبت به اينترنت اکسپلورر دارد.

 روش دانلود درايور[11] از اينترنت

سايت www.driverguide.com  آرشيو بزرگي از انواع درايورهاست .براي دانلود درايو موردنظر از اين سايت مراحل زير را دنبال کنيد:

ثبت نام مجاني و ساده...........کليک روي join for free..........ارسال نام کاربري و رمز عبور به صندوق پستي کاربر.............ورود به سايت با login ‌  با استفاده از کدهاي دريافتي ازطريق ايميل..........انتخاب نوع درايور سخت افزار موردنظر( مودم ، کارت صدا و...)........انتخاب حرف اول نام درايور از فهرست توليدکنندگان درايور ........کليک روي select company...........مشاهده فهرستي از محصولات ، نام سخت افزار موردنظر ...........انتخاب ..........مشاهده پنجره اي حاوي اطلاعات مفيدو مختصر راجع به محصول انتخابي ............کليک روي لينک سمت راست تحت عنوان download this file.........برگه دانلود فعال شده و سيستم ازشما مي خواهد که دريک کادر، حروفي را تايپ نماييد.........کليک verify download  ..........کليک choose destination ...........کليک then click to start ......

 روش دانلود انواع نرم افزارها از اينترنت

سايت www.download.com   ‌  آرشيو بزرگي از انواع نرم افزارهاي کاربردي است.براي دريافت نرم افزار مراحل زيررا دنبال کنيد:

انتخاب يکي از بخش هاي موضوعي ( music  or  game  or  software)..........انتخاب زيرشاخه موردنظر( بعنوان مثال audio and video) ...........انتخاب شاخه فرعي MP3 .......مشاهده فهرستي از انواع نرم افزارها در اين زمينه خاص .........کليک روي کليد download now............شروع عمليات در سمت راست...........توصيه : درصورتي که پس از مدتي دانلود انجام نشد روي لينک زي[12]ر کليک نماييد:    if you download doesn't start click here

            

  آشنایی با انواع نرم افزارهاي مجاني در اينترنت

 نرم افزارهاي Shareware:  اين نرم افزارها براي استفاده دريک دوره زماني محدود بصورت رايگان عرضه مي شوند ، براي استفاده دائمي ، کاربران بايد آن را خريداري نمايند. برخي کاربران براي استفاده طولاني تر از اين دوره آزمايشي ، تاريخ رايانه  خودرا کمي عقب تر مي برند بگونه اي که اين دوره آزمايشي ، تمام نشود. معمولا براي تهيه نسخه کامل برنامه هاي shareware‌ ، پس ازواريز وجه ، يک کد خاص دراختيار کاربر قرارمي گيرد که با وارد کردن آن در قسمت خاصي از برنامه ، آن برنامه از حالت مدت دار( 30روزه) خارج شود.

 نرم افزار رايگان Freeware:

اين نرم افزارها کاملا مجاني هستند و کپ برداري از آنها نيز مجاز است اما اقدام به فروش مجاز نمي باشد. درواقع ارائه دهندگان اين نرم افزارها ، بازخورد يا نقطه نظرات کاربران را درباره برنامه خواستارند.

 آگهي افزار يا Adware:

نرم افزارهاي رايگاني که کاربر مجبور است درحين کار با آن ، انواع آگهي هاي تبليغاتي را مشاهده نمايد.

 روش استفاده از نرم افزارهاي کمکي براي دانلود

 برنامه هايي که براي تسهيل و سرعت بخشي به کار دانلود در ايران مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از Gozilla

Dap (download accelearator plus)

Flash get

پس از نصب نرم افزار Dap اين برنامه عمليات دانلود اطلاعات را در اينترنت کنترل مي کند و درزمان دانلود ، جانشين اينترنت اکسپلورر شده وانجام عمليات را با سرعت زياد به عهده مي گيرد.براي استفاده از اين نرم افزار مراحل زير را دنبال کنيد:

نصب نرم افزار Dap.......درمحيط اينترنت روي لينک موردنظر براي دانلود راست کليک کرده ............گزينه download with Dap   را انتخاب ..........پنجره اي بازشده و محل ذخيره سازي و حجم فايل را نشان مي دهد..........کليد download start  راکليک نماييد.........درصورت نداشتن زمان کافي روي گزينه download later ‌ کليک ..........درمراجعه بعدي به اين سايت روي همان لينک راست کليک کرده و گزينه resume download   را انتخاب نماييد تا ادامه دانلود قبلي انجام پذيرد.

بااستفاده از نرم افزار Dap ‌ کاربر مجبور به انجام دانلود تا انتها نيست بنابراين هرزمان که عمليات به هردليل متوقف گردد ، عمل دانلودمي تواند مجددا" درزمان ديگر ازسرگرفته شود.

 دانلودکردن فايلي که به صورت لينک نبوده ،بلکه آدرس URL    آن، ازطريق چت يا ايميل دراختيار شما قرارگرفته است ، با کمک نرم افزار Dap به صورت زير انجام مي گيرد:

ازمنوي download ........گزينه New ..........تايپ يا paste آدرس URL  ............or ............کليک روي add......... تايپ يا paste آدرس URL  .

  Patch  و Service pack   چيست؟

اکثر شرکت هاي معتبر رايانه اي که توليدکننده هاي بزرگ نرم افزار هستند ، براي برطرف نمودن مشکلات نرم افزارهايي که به بازار ارائه کرده اند، خدمات پشتيباني و حمايتي زيادي انجام مي دهند ازجمله اين خدمات ، ارائه نرم افزارهاي مکمل در سايت خود به گونه اي که با نصب اين نرم افزار ، کاربران  مي توانند بسياري ازمشکلات خود را با نرم افزار اصلي برطرف نمايند به اين نرم افزارهاي مکمل ، وصله يا Patch ‌ مي گويند گاهي مجموعه اي از اين به روز رساني ها دريک فايل به نام service pack ‌ ارائه مي شود مانند  نرم افزار ويندوز xp  ( سرويس پک 2) [13]  

 

---

[1] Search engine

[2] Result Search

[3] Scirus

[4] Advanced

[5] FAQS

[6] Advanced Search

[7] STATUS BAR

[8] Path

[9] Temporary Files

[10] KBPS(kilobit per second)

[11] Driver

[12] Trial

[13] Winxp(sp2)

استانداردهای نظام های اطلاعاتی

استاندارد Z39.50

استانداردی امریکایی است که توسط اداره استاندارد اطلاعات ملی آمریکا تهیه شده است. این استاندارد به منظور تسهیل بازیابی اطلاعات ، میان مجموعه های ناهمگن و مستقل از هرنظامی برای جستجو در پایگاه های اطلاعاتی بوجود آمده است .کاربرد این پروتکل در آرشیوها، موزه ها و موسسات گردآوری آثار دیجیتالی است .این پروتکل کاربران را قادر می سازد تا نظامهای اطلاعاتی متفاوت برروی انواع شبکه ها و اینترنت را ازطریق یک درگاه واحد جستجو کنند . بنابراین پروتکل  Z39.50چگونگی تبادل اطلاعات یک نظام را با سایر نظام ها تعیین می کند و جستجو در پایگاه های اطلاعاتی و دریافت رکورد در سطح شبکه بویژه اینترنت را امکان پذیر می سازد .

طراحی استاندارد بین المللی Z39.50 برای اولین بار سال 1980  آغاز گردید .این استاندارد درواقع یکی ازمهمترین پروتکل های سودمند و دردسترس کتابخانه ها می باشد که بسیاری از سرویس های کتابخانه ای را پشتیبانی می کند . Z39.50  جهت ارتباط بین سیستم های رایانه ای ( ترجیحا کتابخانه ای و اطلاعاتی ) بوجود آمده و طریقه کاوش  داده های ناهمگن از راه دور را تعریف نموده و آنها را بازیابی می نماید. برقراری ارتباط با  Z39.50 از طریق اینترنت می باشد. Z39.50 به کاربران سیستم این امکان را می دهد که با سیستم رایانه ای دیگر ارتباط برقرار کنند ، اطلاعات را جستجو و درصورت لزوم به سیستم خود منتقل نمایند.  کاربران درزمان جستجو از طریق Z39.50 ، نیازی به آشنایی با سیستم مقابل نداشته و Z39.50 همه چیز را به زبان سیستم جستجوگر تبدیل می کند. تنها شرط لازم اینست که سیستم مقابل نیز از استاندارد Z39.50 استفاده نماید. این استاندارد براساس سرویس دهنده / مشتری[1]Z39.50   طراحی شده است سرویس دهنده Z39.50 از راه دور اطلاعات را از مشتری دریافت نموده و به مقصد ارجاع می دهد. کاربردهای کتابخانه ای این استاندارد عبارتند از :

جستجوی منابع از  فهرست دیگر سیستم ها– امانت گرفتن منابع اطلاعاتی از دیگر کتابخانه ها  - فهرست برداری از طریق نسخه برداری از فهرستها – توسعه و پیشرفت سیستم امانت بین کتابخانه ای

 

 یونی کد

استاندارد زبانی است که مقبولیت بین المللی دارد. منظور از استاندارد زبانی ، قالب یا چارچوبی است که بتوان متون درج شده در محیط های الکترونیکی را بدون بروز مشکل، همانگونه که بوده اند ، مشاهده نمود.

با استفاده از یونی کد می توان بدون نیاز به طراحی مجدد در محیط ها ، زبانها و کشورهای متعدد، با محصولات نرم افزاری و پلت فرم[2] های وب مختلف کار کرد. یونی کد به داده ها امکان می دهد که بدون تحریف، از سیستم های مختلف عبور کنند. هرکاربر با هرنسخه ای از سیستم عامل و درهرمحیط زبانی، با یونی کد ، می تواند صفحه مورد نظر خود را همانگونه که طراحی شده ، مشاهده نماید.

یکی از نقاط ضعف یونی کد اینست که ویرایش فایل درمحیط اچ تی ام ال [3] مستلزم نرم افزار رابط است و دیگر اینکه فایلهای ایجاد شده با یونی کد برای نویسه های فارسی، حجمی هفت برابر کدپیج های دیگر دارد.

   

 قالب مارک[4]

قالب مارک یا فهرست ماشین خوان دردهه 1960 به عنوان ابزاری برای تبادل رکوردهای فهرستنویسی کتابخانه ای شکل گرفت. با خودکارشدن نظام های کتابخانه ای قالب مارک درنرم افزار خودکارسازی کتابخانه ها مورد استفاده قرار گرفت . با توسعه مارک کتابشناسی ها وکتابخانه های ملی نیز اقدام به توسعه قالب مارک ملی برای برآوردن نیازهای خاص خود کردند. این مورد باعث شد که قالب های ملی مارک تحت تاثیر منابع موجود درکتابشناسی های ملی هرکشور قرار گیرند. به عنوان مثال یو کی مارک [5] بر تک نگاشت ها تاکید دارد و حال آنکه یو اس مارک [6] برمنابع غیرکتابی ( مانند نقشه ، موسیقی ، عکس...) تاکید دارد .

پروتکل مورد استفاده در جستجو و بازیابی اطلاعات کتابشناختی مارک در اینترنت ، پروتکل Z39.50 است . این پروتکل برای شناسایی اینکه آیا رکورد بازیابی شده دارای قالب یو اس مارک یا یو کی مارک و سایر قالب های مارک است ، گزینه ای ندارد. این امر در عملکرد متقابل قالب های مختلف مارک مشکل ایجاد می کند. برای مثال جستجوی نام مولفان که در یو اس مارک و یو کی مارک متفاوت ذخیره شده اند ، از این نمونه است .

بطورکلی نشانه های مارک آسان و کاربرپسند [7] نیستند. رکوردهای مارک عمدتا برای اطلاعات کتابشناختی و شبه کتابشناختی طراحی شده اند و اطلاعات غیر کتابشناختی به دلیل ساخت یافته نبودن در فیلد یادداشت قرار می گیرند. توصیف های کتابشناختی در فیلدهای مارک بطور جدی از قواعد انگلو امریکن و ISBD  استفاده می کنند.

 

 یونی مارک[8]

این قالب سال 1977 انتشار یافت . هدف آن تبادل بین المللی داده های کتابشناختی به شکل ماشین خوان میان نهادهای کتابشناختی ملی بود. یونی مارک مستقل از هر نظام فهرستنویسی خاص عمل می کند، امکان ارائه داده های فهرستنویسی براساس هر قواعد فهرستنویسی را فراهم می نماید، با داده های محلی یا خاص یک کتابخانه ، انطباق می یابد، برای مکان یابی منبع ، فیلد خاصی ندارد، فرمتی یکپارچه برای همه انواع مواد کتابخانه ای فراهم می کند و مختص یک نوع مواد کتابخانه ای نیست، برای پرداختن به مواد کتابخانه ای چندزبانه طراحی شده است، به عنوان قالب تبادلی برای مبادله داده های کتابشناختی بین قالبهای مختلف بکار می رود،  قالب با ثباتی است و برای بخش توصیفی شناسه ها از قواعد ISBD استفاده می کند، برای نمایش روابط کتابشناختی میان آثار مختلف از جدیدترین روشها استفاده می کند (به عنوان مثال هنگامی که رکوردی ، ترجمه ای را توصیف می کند می توان رابطه بین آن رکورد و رکورد حاوی اطلاعات اثر اصلی را نشان داد)، امکان برطرف نمودن عدم انطباق ها در یونی کد وجود دارد به این ترتیب که اگر کتابخانه رکوردی دریافت کند که به هیچ وجه معادلی برای آن درکتابخانه نیست  می تواند با استفاده از نویسه جانشین ، این عدم انطباق را از میان بردارد، عمده رهنمودهای یونی مارک برای منابع ناپیوسته ( مانند دیسک های نوری ) طراحی شده است.

  

 قالب یو اس مارک [9]

این قالب درسال 1981 توسط کتابخانه کنگره امریکا پیشنهاد شد .فیلد جدید 856 برای مکان یابی منابع الکترونیکی در قالب یو اس مارک در نظر گرفته شد. این فیلد برای مشخص ساختن مکان و نحوه دسترسی به اطلاعات الکترونیکی در شبکه تعریف شده است که دارای فیلدهای فرعی برای توصیف شیوه دسترسی بوده و برای روشهای مختلف دسترسی مانند پست الکترونیک ، فایل های قابل انتقال ، تلنت ، پروتکل انتقال فرامتن ، گوفر و غیره گزینه های تکرارپذیر ارائه می دهد.

ویژگی مهم یو اس مارک اینست که امکان توصیف نسخه چاپی و الکترونیکی هرمنبع را در رکوردی واحد در اختیار قرار می دهد. طرح مشهور اینترکت [10] که توسط اوسی ال سی [11]مطرح شد از یو اس مارک به عنوان الگوی ابرداده ای استفاده نمود و پیشنهاد فیلد 505 برای پیوندهای وب را داشت.

---

[1] Client / server

[2]  PLATFORMS

[3] HTML

[4] MARK

[5] UKMARK

[6] USMARK

[7] USERFRIENDLY

[8] UNIMARK

[9] USMARK

[10] INTERCAT

[11] OCLC